دکتر عباس آزادیان

Home

2010-08-20T13:51:00.000-04:00

بیماریهای روحی و روانی

آسیب شناسی مهاجرت در خانواده ها به روایت دکتر آزادیان

2010-08-20T13:48:00.000-04:00

آسیب شناسی مهاجرت در خانواده ها به روایت دکتر آزادیان

گزارش: لیلا مجتهدی

بنیاد فرهنگی فروردین چهارشنبه 11 آگوست 2010، یک سمینار آموزشی در کتابخانه ی ریچموند هیل برگزار کرد. عنوان این سمینار "آسیب شناسی مهاجرت در خانواده ها" بود که آقای دکتر عباس آزادیان روانپزشک ایرانی سخنران آن و نیز پاسخگوی سئوال های شرکت کنندگان بود.

دکتر آزادیان در این سمینار به عوامل مهاجرت، میزان رشد مهاجران و همچنین میزان موفقیت و عدم موفقیت جامعه ی مهاجران ایرانی کانادا پرداخت. او همچنین بر اساس آمارهای رسمی دولت کانادا در سی سال گذشته جمعیت ایرانی و ملیت های دیگر مهاجر در کانادا را در رابطه با وضعیت اقتصادی خانواده های مهاجر، سطح سواد، وضعیت قانونی مهاجران از نظر اقامت در کانادا، میزان تسلط مهاجران به زبان کشور میزبان و تاریخچه ی مهاجرت، با هم مقایسه کرد.

دکتر آزادیان به روند و دلایل مهاجرت ایرانیان اشاره کرد و افزود: قبل از 1980 جمعیت ایرانی کانادا کمتر از 2000 نفر بود ولی جهشی که در میزان مهاجرت ایرانیان به کانادا بعد از آن تاریخ صورت گرفت بسیار قابل توجه است که البته دلایل سیاسی، اجتماعی، اخراج های وسیع که در دانشگاه های ایران صورت گرفت و استادان و دانشجویان از تدریس و تحصیل محروم شدند، دستگیری ها و اعدام های وسیعی که در دو یا سه سال بعد از انقلاب شروع شد و در سال های بعد تداوم یافت، روند مهاجرت را سرعت بخشید.

طبق آمار رسمی جدید کانادا به طور متوسط بین 5 تا 7 هزار ایرانی هر سال وارد کانادا شده اند. حدود 8 در صد از کسانی که در کانادا به دنیا آمده اند در سرشماری خود را ایرانی اعلام کردند البته ممکن است افرادی از پدر مادر ایرانی در کانادا به دنیا آمده باشند و خود را ایرانی حساب نکنند. همچنین بعضی از هموطنان کرد یا ترک ما در سرشماری ملیت خود را کرد یا آذری عنوان می کنند نه ایرانی.

حدود 80 درصد ایرانی ها زبان فارسی را زبانی که در خانه صحبت می کنند اعلام کرده اند که این مسئله هم جنبه ی مثبت دارد و هم جنبه منفی، طرف مثبتش این است که امکان ارتباط نسل ها و امکان ارتباط فرهنگی ایجاد می شود جنبه ی منفی اش این است که افراد با زبان انگلیسی کمتر و دیرتر آشنا می شوند و امکان جا افتادنشان در کشور میزبان کندتر و سخت تر می شود.

کم نیست تعداد کسانی که بیشتر از 10 سال در اینجا زندگی می کنند و هنوز در حد ابتدایی و به سختی انگلیسی صحبت می کنند. و این در موارد زیادی به ضررشان تمام می شود چون به دلیل مسلط نبودن به زبان انگلیسی از بعضی امکانات موجود در این کشور بی بهره می مانند به عنوان مثال یک برنامه ی رایگان موفق روان درمانی در بیمارستان جنرال نورت یورک وجود دارد که به صورت گروهی اداره می شود، ولی چون این برنامه به زبان انگلیسی است برای بیمارانی که زبان انگلیسی بلد نیستند قابل استفاده نمی باشد و در سایر زمینه های اجتماعی هم همین مشکل وجود دارد.

سخنران همچنین با اشاره به جمعیت کل کانادا گفت: در این کشور 55 درصد در کانادا به دنیا آمده اند 44 درصد مهاجر هستند و یک درصد فاقد وضعیت قانونی اقامتی.

در شهر تورنتو 55 در صد ساکنان آن مهاجران هستند و به نظر می آید که در کل کانادا هم به زودی تعداد مهاجرها از تعداد کسانی که در کانادا به دنیا آمده اند بیشتر خواهد شد.

درصد زاد و ولد در کانادا 1.6 درصد است، یعنی اگر مهاجر به این کشور وارد نشود کانادا با مسئله رشد منفی جمعیت مواجه خواهد شد. تعداد مهاجرانی که هر ساله به این کشور وارد می شوند به میزان ثابت ماندن جمعیت کانادا کمک می کنند.

دکتر آزادیان با اشاره به مهاجران اخیر ایرانی گفت، این گروه، بیشتر از طریق سرمایه گذاری آمده اند و امکانات مالی بهتری دارند. در 10 سال گذشته ایرانی ها سومین گروهی هستند که با سرمایه وارد این کشور شده اند و این با آماری که در دو دهه ی قبل در مورد پناهندگان ایرانی در کانادا داشتیم، در تناقض قرار می گیرد. در طی این مدت ایرانی هایی که با تقاضای پناهندگی در کانادا اقامت گرفته اند نصف شده و در عوض کسانی که از طریق سرمایه گذاری مهاجرت می کنند به میزان زیادی بالا رفته است که این از لحاظ اقتصاد جامعه اهمیت زیادی پیدا می کند.

ایرانی ها یکی از بهترین گروه های مهاجر هستند که درصد بالایی از آنها انگلیسی صحبت می کنند و تنها 8 درصدشان انگلیسی صحبت نمی کنند در حالیکه پرتغالی ها که یکی از گروه های موفق مهاجر از نظر امکانات مالی به حساب می آیند حدود 20 درصدشان انگلیسی صحبت نمی کنند، البته پرتغالی ها نسبت به گروه های دیگر مهاجر، از نظر سطح سواد در کانادا بخصوص در تورنتو در سطح پایین تری قرار دارند. درصد کسانی که در میان آنان حتی دیپلم دبیرستان ندارند نسبت به ملیت های دیگر بیشتر است.

از نظر سطح تحصیلی ایرانی ها در مقایسه با سایر گروه های مهاجر از سطح بسیار بالایی برخوردار هستند ولی مشکل اینجاست که اکثر ایرانی ها مدارک تحصیلی خود را از ایران گرفته اند و در کانادا در رابطه با تخصص خود کار نمی کنند. در میان کسانی که در کانادا زندگی می کنند از نظر موقعیت شغلی یهودی ها در بالاترین سطح قرار دارند. همچنین کسانی که منشا اروپایی دارند وضعیت خیلی خوبی دارند، ولی متأسفانه ایرانیان از موقعیت خوبی برخوردار نیستند. به عنوان مثال تعداد ایرانیانی که به عنوان مدیران ارشد شرکت های بزرگ مشغول کار هستند بسیار کم است

که البته با توجه به اینکه ما تاریخ مهاجرتمان خیلی کوتاه است این امر تا حدی قابل توجیه است.

با اینکه از لحاظ سواد، ما جامعه ی با سوادی هستیم، متأسفانه از نظر اقتصادی در سطح پایین قرار داریم. در این مورد مهاجران آفریقایی کانادا بدترین وضعیت را دارند و در کل درصد بالایی از خانم های مهاجری که مجرد هستند و مسئولیت بچه هایشان را به عهده دارند زیر خط فقر زندگی می کنند.

به طور متوسط درآمد گروه های مختلف قومی از سال 1970 تا 2000 روز به روز کمتر شده است. حاصل آن این است که تعداد کسانی که زیر خط فقر زندگی می کنند بیشتر شده است. در سال 1976 چهل درصد مردم کانادا 60 درصد تمام امکانات مالی را داشتند یعنی 60 درصد بقیه مردم چهل درصد این امکانات را داشتند.

طبق آمار رسمی در سال 2006 بیست درصد مردم 80 درصد تمام امکانات را در اختیار دارند، چگونه در طی سی سال این فاصله وحشتناک به وجود آمده؟ کل پول آدم هایی که مهاجرت کرده اند به تدریج کم شده و این پول در جیب کسانی رفته که صاحب شرکت های بزرگ هستند و حاصل آن، این فقر قابل توجه است.

دکتر آزادیان افزود: دعوایی که استفان هارپر با سازمان سرشماری دارد بیشتر مربوط به همین مسائل است. در نظر بگیرید آمار و رقم هایی که من در این جمع ارائه می دهم در جمع ها و محیط های مشابه دیگری هم در کل کانادا این آمار را برجسته می کنند و آن را مورد بحث قرار می دهند و دولت وقتی این رقم ها را می بینید باید جوابگو باشد و در آمار بعدی نشان دهد که کاری انجام داده و این درصدها را کمتر کرده است.

دکتر آزادیان در قسمت پایانی جلسه به سئوالات شرکت کنندگان پاسخ داد و اضافه کرد با بررسی آمار و ریشه یابی مشکلاتی که مهاجران در کانادا با آن مواجه هستند و ایجاد امکانات برای حل آن مشکلات می توان شانس موفقیت در مهاجرت را به میزان قابل توجهی بالا برد.

دکتر آزادیان همچنین تأکید کرد که ما ایرانیان در جامعه ی کانادا احتیاج به همکاری و همیاری بیشتری داریم تا بتوانیم خود را به عنوان گروه موفق در کشور میزبان معرفی کنیم.

Use of sexual abuse as a means of political suppression in Africa

2010-03-05T15:01:00.001-05:00

Use of sexual abuse as a means of political suppression in Africa

By Dr. Abbas Azadian,

According to recent reports, 150 countries continue to use torture and ill treatment as an instrument of political pressure and repression against those who challenge the prevailing order. In Africa, inter-ethnic and armed conflicts have been ongoing struggles over last few years. These conflicts continue to fuel human rights abuses. People are caught in the conflict between governments and rebel forces and suffer appalling atrocities such as abduction, rape, amputation, torture and death. According to the most current Amnesty International report, human rights were violated and detainees were tortured and ill treated[1] in at least 32 African countries.

Sexual Abuse as an Instrument for Political Suppression

Sexual abuse and rape have been frequently used as a means of suppression. In many African countries, rape, mutilation and other forms of torture have been used as weapons of war in recent conflicts and in particular when ethnic issues were prominent. In particular, rape and other forms of sexual violence have been inflicted on women in many African countries. Women in custody have been subjected to many forms of torture and in particular sexual violence and rape. These women may be psychologically traumatized for life. The ill effects of rape and sexual violence continue even when these women are forced to flee their countries of origin and subsequently seek refuge in a safe country like Canada. In this paper we will review a few cases of women who have been sexually abused in different settings to demonstrate the profound and long lasting effects of sexual abuse and rape on the victims.

Sexual Abuse in Political Settings

Case 1

Politically motivated harassment of opponents remained a public policy in Angola and many other African countries where officials systematically undermine freedom of expression and suppress any criticism of the government's practices.

BC is a 21-year-old woman from Angola. Her father was a political activist writing about corruption in the government, the lack of freedom and social justice in the country. The government of Angola had been following his activities and harassing him on a regular basis. He was arrested on several occasions. On one particular night the government forces attacked their home. They started beating everyone. They also ransacked the place. "To give her father a lesson" she and her mother were sexually abused in front of the rest of family; her father included. She was later blindfolded and taken to jail. She was forced to do hard labor in prison. She was repeatedly raped during the 2 years she was in jail. She was also beaten up on a regular basis. This treatment continued until she used an occasion to escape the jail and the country. She has never seen her family members since that morning when the police came to their house.

BC's emotional reaction to the ongoing sexual abuse is one of detachment and depression. She is cold and distant. She persistently tries to avoid talking about her traumatic experiences. She is confused about time and place. She dissociates and things appear unreal to her. She also reports difficulties falling sleep. When she goes to bed she would continuously think about the traumatic events and sexual abuse. She usually wakes up in the middle of the night confused after having nightmares. Her heart races and she has difficulty breathing. Sometimes, she is unable to get back to sleep. As a result of inadequate sleep, she experiences extreme fatigue and has difficulty concentrating and functioning.

Case 2

GJ is a 30-year-old woman from Rwanda. She and her family endured many types of persecution, threats, violence and killing that extended beyond the war and continued to the present day. This includes her gang rape at the hands of Hutu soldiers at a refugee camp where her family fled during the war. On another occasion, someone threw a hand grenade through the window of her house. When GJ arrived, she found one family member dead and another one mortally wounded.

GJ's emotional reaction is very similar to BC. She feels she has changed for life. She describes herself as being a happy, sociable and outgoing person before these incidents, and now feels very detached from others and keeps to herself. She does not want to be in any groups and prefers to stay in her room. She does not take pleasure in anything and no longer smiles. She feels continually sad. She is also troubled by very poor concentration and memory difficulties, often forgetting scheduled activities. She has great difficulties falling asleep at night because it is at this time that the memories of her rape and the grenade attack are strongest. She lies in bed remembering her assailants' voices and laughter and sees images of the scene of her rape or the grenade attack. She tries to block these thoughts out but is not successful. Often these thoughts and images keep her awake until 4 in the morning. Her sleep is also disturbed by nightmares wherein she hears friends crying for help. She runs to save them, but arrives too late. She awakens from these dreams with a pounding heart and cannot settle back to sleep afterward. She also describes a hypersensivity to sounds in her environment. For example, she gets extremely upset by sounds on the street, which remind her alternatively of artillery fire or of a grenade blast. She reports that when she hears these loud voices she instinctively "close the door and start running", her heart pounding. She says it takes her a few minutes before she realizes that she is no longer in Rwanda and that the sounds are benign. GJ's feelings of sadness are compounded by feelings of guilt. She feels responsible for her rape, even though others have told her that she could not have prevented it from happening. She wonders if she could have been "firmer" or more resolute in saying "no" to her assailants. Since her rape she has had a sense of being tainted and feeling "dirty". This pattern of thinking has persisted to this day. She sometimes wonders if she would be better off dead. While telling her story, GJ was anxious, hesitant, upset and tearful. She was sad.

Sexual Abuse in Domestic Settings

Case 3

As prominent as the use of sexual violence has been in armed conflicts, ethnic disputes and political repression, in most countries a woman's greatest risk of violence comes from people she knows. Violation of human rights against women happens not only at the hands of police and soldiers, but also at the hands of their own husbands, fathers or employers. In particular, sexual abuse may be used in domestic setting to intimidate women and force them into subversion. The following case is an example of the use of physical and sexual abuse in this setting and highlights the effect of economic hardship and poverty.

MK is a 27-year-old woman from Nigeria. She was forced to marry her husband when she was very young. Her husband was a dedicated Muslim and Imam (an Islamic religious leader). As soon as she moved to her husband's house, he started to abuse her in a variety of ways. He would beat her for not being covered properly. He would use a hot rod to inflict pain on her. On another occasion he put a hot cooking spoon on her body. This ill treatment continued until she could not tolerate it any longer and she ran away. She attempted to run away a few times but she was found every time and returned as she had very limited resources. Her punishment became worse each time she was returned. She was forced to do the chores of all four wives of the Imam. He raped her repeatedly and continued to physically abuse her. On one occasion when she had been caught and brought back, she was tied to a hook from the ceiling and a hot coal was put under her with ground, dried pepper in it to make breathing more difficult for her. Eventually she had to leave the country as she could not tolerate the pain and suffering inflicted on her and in particular she could not tolerate the sexual abuse.

Her emotional reaction to these repeated episodes of sexual abuse was what we expect from all victims of sexual abuse. She felt down and depressed. She thought of killing herself. The pain inflicted on her was so intolerable that she could not sleep, concentrate and function properly. She had a very difficult time in describing the pain inflicted on her as well. She would get agitated and restless and would cry nonstop. MK' s situation is by no means unique.

Psychological Reactions to Sexual Abuse

The cases described demonstrate there is a tremendous range of frequently occurring reactions to trauma. Some people withdraw into silence; others seek out support or have a pressing need to talk about what happened. Some may be preoccupied with thoughts about what they could have done differently to prevent what happened. Others may be filled with anger and rage at the injustice and feel a deep sense of hopelessness and helplessness. Abuse may affect victims physically, emotionally and behaviorally. It may affect also their thinking patterns. The physical reactions may include jitteriness, muscle tension, upset stomach, rapid heart rate, dizziness, fatigue and lack of energy. Emotional reactions may include extreme fear and inability to feel safe, sadness, grief and depression, guilt and anger, inability to enjoy anything, intense or extreme feeling at one time and a chronic feeling of emptiness at other times. As a result, the abused woman may become withdrawn or isolated from others, startle easily and avoid certain places and situations. She may also become confrontational and aggressive, change her eating habits, and become restless. The cognitive changes may include heightened awareness of surroundings at times and lessened awareness and disconnection from environment at other times. She may also think differently about herself and the world. She may have previously thought of herself as strong and independent. Subsequent to the traumatic experience she may think that she is no longer in control of her fate. She may also think the world is not a safe place to live in anymore. As a result she may not be able to trust anybody or count on people and feel more isolated as a result. This may lead to loss of self-esteem.

All people have psychological defenses that in difficult and stressful times protect them against fragmentation and loss of control. At times these defenses are overwhelmed to the degree that the person not only reacts negatively to events but may also meet the criteria for a psychiatric disorder. The most common and well know disorder in trauma victims is posttraumatic stress disorder. However the reaction is not limited to this condition. A wide variety of disorders including major depressive disorder, dysthymia, generalized anxiety disorder, panic attacks and substance abuse may be observed in trauma victims.

Conclusion

The cases discussed also demonstrate that torture and violence occurs in a wide range of circumstances and serves different purposes. There is no reliable estimate of the true prevalence of torture in the world. The above data published by Amnesty International that probably reflect but a fraction of all human abuses may give some idea about the extent of the problem. It appears that there is a wide spread and regular use of torture and ill treatment in many African countries. These include whipping, flogging, caning, amputations, beating, verbal abuse and threats, isolation and solitary confinement, physical abuse and use of excessive force. Sexual abuse is also widely used in a variety of settings in these countries. Physical and sexual abuse is also used in domestic settings to maintain the dominance of men and subordination of women in the family and society.

The three cases discussed in this paper demonstrate the reality that torture has long-term and disabling psychological effects. Torture survivors and survivors of sexual abuse have more difficulties with concentration, memory, energy and sleep. They have nightmares in which they are being followed, arrested and tortured.

They wake up confused and demonstrate symptoms of anxiety. They may feel guilty about what happened and limit their contacts with other people and so lose their social network of support. These psychological problems can cause severe psychosocial disability that may last decades or even a lifetime.

To address psychological problems of torture survivors, interaction at several levels of care may be necessary. They may benefit from pharmacotherapy. Medication may improve their sleep, increase their energy and appetite and lift their mood. Nightmares and flashbacks may decrease as well. Psychological treatment for effective rehabilitation of torture survivors has been widely recognized and advocated[2]. Most rehabilitation centers have adopted a multidisciplinary approach in the case of survivors, involving legal, medical, social and psychological help[3]. There is ample evidence that with adequate support and treatment, torture survivors can return to normal life and end the cycle of mental anguish. However, it appears that prevention of torture and ill treatment of political detainees is the best method of limiting psychological pain to people tortured and of curbing the cost to society.

Certain safeguards are necessary to end the torture and ill treatment of detainees. These include clear policies that torture and ill-treatment will not be tolerated; an end to incommunicado detention, including giving detainees access to independent medical examination and legal counsel; outlawing the use of confessions extracted under torture as evidence in courts of law; independent inspection of places of detention; informing detainees of their rights; human rights training for law enforcement personnel; compensation for the victims of torture; medical treatment and rehabilitation for the victims of torture[4]. Governments have to ensure that prison conditions do not amount to cruel inhuman or degrading treatment or punishment, in line with international human rights standards for the treatment of prisoners. Special attention should be paid to the issues of ethnic background and gender. An emphasis on working against abuses based on gender should be at the heart of any torture campaign. This includes the use of violence and in particular sexual abuse in domestic settings. Any form of torture is indefensible and may affect individuals for the rest of their lives.

[1] Amnesty International. Amnesty International Annual Report. London, England: Amnesty International Publication; 2001.

[2] Vesti P, Kastrup M. Psychotherapy for torture survivors. In Basoglu M, ed. Torture and Its Consequences: Current Treatment Approaches. Cambridge, England: Cambridge University Press; 1992:348-362

[3] Van Willigen LHM. Organization of care and rehabilitation services for victims of torture and other forms of organized violence: a review of current issues. In Basoglu M, ed. Torture and Its Consequences: Current Treatment Approaches. Cambridge, England: Cambridge University Press; 1992:277-298

[4] Amnesty International. Amnesty International Annual Report. London, England: Amnesty International Publication; 2001

مصاحبه: روز جهانی زبان مادری

2010-02-26T15:15:00.001-05:00

گزارش جلسه سخنرانی به مناسبت "روز جهانی زبان مادری"
" دسترسی به زبان مادری، برای رشد شخصیت فوق‏العاده اساسی و مهم است"
http://zamaaneh.com/canada/2010/03/post_199.html
محمد تاج دولتی
بیش از ۱۰ سال است که روز ۲۱ فوریه‏ی هرسال از سوی سازمان ملل متحد و سازمان یونسکو به عنوان «روز جهانی زبان مادری» معرفی شده و همه ساله به این مناسبت، برنامه‏های گوناگونی در تاکید بر اهمیت زبان مادری برگزار می‏شود.
با این که حق آموزش و آموختن به زبان مادری، در ترکیب چند قومی و چند فرهنگی ایران، در قانون اساسی جمهوری اسلامی نیز به رسمیت شناخته شده است، اما ممنوعیت اجرای این حق سال‏ها است که به یکی از اعتراض‏های ایرانیان متعلق به اقوام و فرهنگ‏های گوناگون ایران که مایل‏اند به زبان مادری خود نیز آموزش ببینند و صحبت کنند، تبدیل شده است.
در همین رابطه، روز ۲۱ فوریه «بنیاد ایرانی- کانادایی زبان و فرهنگ آذربایجان» که شش سال پیش توسط چند تن از ایرانیان ترک زبان در کانادا تأسیس شد، یک جلسه‏ی سخنرانی در باره‏ی اهمیت زبان مادری، در سالن اجتماعات یکی از کتابخانه‏های شهر تورنتو برگزار کرد.
در این برنامه که با حضور بیش از ۱۰۰ تن از ایرانیان و به زبان فارسی برگزار شد، دکتر رضا براهنی نویسنده و شاعر، دکتر رضا مریدی نماینده‏ی ایرانی‏تبار پارلمان اونتاریو، دکتر فریدون رحمانی رییس «خانه‏ی کرد» در اونتاریو و دکتر عباس آزادیان روان‏درمان‏گر شناخته شده‏ی جامعه‏ی ایرانیان کانادا سخنرانی کردند.

دکتر رضا مریدی که خود یکی از مؤسسین بنیاد زبان و فرهنگ آذربایجان است، ضمن اشاره به اهمیت توجه به زبان مادری و تاریخچه‏ی نام‏گذاری روز ۲۱ فوریه به نام روز جهانی زبان مادری، گفت:

«در تمام دنیا، کم‏تر از ۲۰۰ کشور عضو سازمان ملل متحد هستند. یعنی ما دردنیا ۲۰۰ کشور هستیم، در حالی که تقریبا ۶۰۰۰ زبان داریم. این نشان می‏دهد که هیچ کشوری در دنیا نیست که در آن فقط یک زبان صحبت بشود.
اگر مساله‏ی زبان بین ملت‏ها و ملیت‏ها حل نشود و ملیت‏ها زبان‏های هم‏دیگر را نپذیرند، این مساله تبدیل به یک تنش سیاسی در کشورهای مختلف می‏شود و صلح جهانی را به خطر می‏اندازد. در تاریخ دنیا جنگ‏های بسیاری بر مبنای همین اختلافات قومی و فرهنگی اتفاق افتاده است».

دکتر مریدی در بخش دیگری از سخنان خود اظهار داشت:

«امیدوارم در وطن عزیز ما ایران هم موضوع و معضل زبان هرچه زودتر حل شود. همه‏ی زبان‏ها آزاد شوند تا مردم ما با راحتی و آسایش بتوانند با هم راحت باشند و همه بتوانند زبان‏های دیگر را یاد بگیرند. گاهی وقت‏ها فکر می‏کنم چه خیانت بزرگی در وطن عزیز ما ایران به ما کرده‏اند؛ ما می‏توانستیم خیلی زبان‏ها را یاد بگیریم. مثلا برای خود من امکان داشته که بتوانم کردی یاد بگیرم و یا دوستان فارس ما می‏توانستند ترکی یاد بگیرند. اگر فضای قبولی زبان‏ها در ایران وجود داشت، هرکدام از ما می‏توانست پنج تا شش زبان را یاد بگیرد. این امکان را از ما دریغ کرده‏اند.
اما امیدوارم در آینده این موانع برطرف شود و مردم ایران عزیز ما، همه با هم و همگی نزدیک هم باشند؛ با مقبولیت زبان و آداب و رسوم هم‏دیگر».

ترجمه‏ی فارسی پیام خانم ایرنا بوکاوا، دبیرکل سازمان یونسکو، به مناسبت روز جهانی زبان مادری نیز برای شرکت کنندگان در این جلسه‏ی سخنرانی ارائه شد.
دبیرکل یونسکو در این پیام اشاره کرده که از ۱۰ سال پیش مراسم بزرگداشت روز جهانی مادری در مقر یونسکو برگزار می‏شود.
در این پیام تاکید شده که کارکردهای چند‏گانه و حیاتی زبان در عرصه‏های مختلفی هم‏چون فرهنگ، اقتصاد و آموزش سال‏ها است به اثبات رسیده است. اولین کلمات و هم‏چنین تفکرات فردی که اساس و شالوده‏ی تاریخ و فرهنگ است، از طریق زبان مادری ابراز می‏شود و لزوم تحصیل کودکان در مراحل اولیه‏ی آموزش به زبان مادری، امری شناخته شده است.
در پیام مدیرکل یونسکو هم‏چنین اشاره شده که مفهوم زبان مادری در حقیقت مکمل سیستم آموزشی چند زبانه‏ای است که یونسکو در تلاش برای ارتقاء و ترویج دست‏کم سه مهارت زبانی؛ یعنی زبان مادری، زبان ملی و گویش انجام می‏دهد.

" تکلم به زبان مادری عین حقوق بشر است و دمکراسی است"

در بخش بعدی این برنامه، دکتر فریدن رحمانی جامعه‏شناس و رییس هیأت مدیریه‏ی "خانه‏ی کرد" در شهر تورنتو، از دیدگاه جامعه‏شناختی به اهمیت زبان مادری پرداخت و زیر عنوان زبان مادری، دمکراسی و فرهنگ دمکراتیک گفت:

«پیوند میان دمکراسی و زبان را در دو بعد می‏توان بررسی کرد که به نظر من یکی از آن‏ها را می‏توان به عنوان بعد حقوقی و دیگری را بعد سیاسی− اجتماعی نام‏گذاری کرد.
از دیدگاه حقوقی اگر ما بپذیریم که زبان مادری یک حق است و انسان باید آن را به عنوان حق اولیه به‏کار ببرد و به زبان مادری‏اش تکلم کند و دمکراسی را هم به عنوان مجموعه‏ای از حقوق انسان و حقوق بشر که بنیان‏های اولیه‏ی دمکراسی را تشکیل می‏دهد، بنابراین تکلم به زبان مادری عین حقوق بشر است و دمکراسی است.
از دیدگاه سیاسی− اجتماعی، اگر ما بپذیریم دمکراسی عبارت است از مشارکت انسان‏ها در سرنوشت خودشان و در تصمیم‏گیری‏ها، می‏دانیم که اکثر حقوق‏دانان، جامعه‏شناسان و محققین معتقدند برای بالا بردن سطح دمکراسی باید سطح مشارکت سیاسی اجتماعی سیاسی را به طور آزاد و آگاهانه بالا ببریم، بنابراین این‏جا است که رابطه‏ی دمکراسی و زبان مادری مشخص می‏شود.
یعنی برای این که بتوانیم در جامعه‏ای مانند ایران، تمام آحاد ملی را در تعیین سرنوشت خودشان، در تصمیم‏‏گیری‏های سیاسی و آگاهی بخشی در مسائل سیاسی‏شان امکان‏پذیر کنیم، تنها راهش این است که امکان بحث‏های سیاسی اجتماعی مردم را به زبان اصلی و اولیه‏ای که راحت‏تر می‏توانند به آن تکلم کنند، فراهم کنیم».

" پنج تا شش هزار زبان در دنیا وجود دارد"

دکتر عباس آزادیان، روان‏درمان‏گر شناخته شده‏ی جامعه‏ی ایرانیان کانادا، سخنران دیگر جلسه بود که با زبانی ساده و ارائه‏ی مثال‏هایی ملموس، زیر عنوان شخصیت و دسترسی به زبان مادری و نقش و اهمیت آن، از نخستین هفته‏ها و ماه‏های زندگی کودک، سخنرانی کرد. دکتر عباس آزادیان گفت که:
«در حال حاضر حدود پنج تا شش هزار زبان در دنیا وجود دارند که ۹۰درصد این زبان‏ها در حال از بین رفتن هستند و حدود ۱۲ زبان هرسال در دنیا از بین می‏رود و از تعداد کل زبان‏هایی که در دنیا وجود دارد، ۲۰درصد تا ۵۰درصد آن‏ها مصرف روزانه ندارند.
وقتی تاثیر زبان‏ها را بر هم‏دیگر بررسی کردند، زبان انگلیسی به عنوان جانی و مقصر اصلی در نظر گرفته شد. ۹۰درصد زبان‏هایی که زبان انگلیسی در ارتباط با آن‏ها قرار می‏گیرد، در نهایت از بین می‏روند. زبان فرانسه زبان بسیار بهتر و ملایم‏تری از این لحاظ است. حدود ۵۰درصد زبان‏هایی که در ارتباط با زبان فرانسه قرار می‏گیرند، از بین می‏روند. در مورد زبان فارسی، آماری نداریم. اما اصل مطلب این است که زبان‏ها از بین می‏روند. این مساله از لحاظ رشد شخصیت، رشد فرد و جایگاه فرد در اجتماع تاثیر می‏گذارد».

دکتر عباس آزادیان ضمن بررسی جامعی از تئوری‏های گوناگون در باره‏ی تاثیر زبان مادری در رشد شخصیت انسان، در پایان سخنرانی‏اش نتیجه‏گیری کرد:

«شخصیت انسان در زبان رشد می‏کند؛ شخصیت انسان در ارتباط عاطفی‏ای که با غیر ایجاد می‏شود رشد می‏کند؛ شخصیت انسان در معنایی که بین فرد و دیگران در محیط ایجاد می‏شود رشد می‏کند و بعد که دسترسی به زبان از بین می‏رود، آن معنا، درک از خود، درک از دیگران و درک از دنیا به‏هم می‏خورد و مشکلات روحی، مشکلات روانی و مشکلات شخصیتی ایجاد می‏کند. به همین دلیل ضروری است که فرد به زبانی که با آن بزرگ شده و به زبان مادری خودش دسترسی داشته باشد و طبیعتا این نافی این مساله نیست که انسان زبان‏های دیگر را یاد بگیرد. انسان می‏تواند زبان‏های دیگر را یاد بگیرند.
بچه‏های زیر ۱۳ سال به صورت برق و باد می‏توانند زبان‏های دیگر را یاد بگیرند. حتی یکی از روان‏شناس‏ها ادعا می‏کرد بچه‏ی زیر یک ساله، اگر در محیط زبان‏های مختلف قرار بگیرد، به راحتی می‏تواند ۱۱ زبان را یاد بگیرد. البته نمی‏دانم در این ادعا چقدر اغراق هست. مطالعه در این مورد و نظر قاطع دادن سخت است، ولی اصل مطلب این است که دسترسی به زبان مادری، برای رشد شخصیت فوق‏العاده اساسی و مهم است».

2010-01-06T15:14:00.005-05:00

Group Art Therapy/Psychotherapy at the Canadian Center for Victims of Torture

By Dr. Abbas Azadian, M.D. and Mary Sanderson R.C.A.T.

In the fall of 1999, The Health Committee of the Canadian Center for Victims of Torture approved as a pilot project, an Art Therapy/Psychotherapy Group for our clients. The Group was co-led by Dr. Abbas Azadian, and Art Therapist Mary Sanderson.

1. In the first session, each participant was invited to portray themselves as a tree. A woman from the former Yugoslavia painted this strong, healthy apple tree, laden with fruit. She said it represented her vitality and hope for her new life in this country. She was very proud of this tree.

2. Several months into the group, the woman learned she had been refused refugee status. She painted this picture. The beautiful healthy tree has been uprooted, the green leaves are gone, the fruit is no where to be seen. The tree looks dead. It is lying, abandoned on the beach. The one sign of hope Is the single apple on the beach. The woman identifies this as her teenage daughter who is in the former Yugoslavia. Her daughter is the pride and joy of her life.

3. Several weeks after painting the second picture, the woman learned that she will not be allowed to appeal the Refugee Board decision. She is devastated. Now she portrays her tree at the bottom of the lake, totally abandoned. On the surface of the water is a boat. She identifies this boat as that of the Immigration Board. They are out looking for her. Still, her single apple remains bobbing in the water, a reminder that her daughter is still alive.

4. In the last session of the group each participant was asked to portray their tree again, as a way of assessing what had happened to them during the 6 months of the group. This woman at first said she couldn't draw anything, then she picked up a paint brush and painted this picture. Her tree is being consumed by flames. The apple has disappeared.

Background

The vast majority of our clients suffer from psychological effects of trauma and torture. These include a triad of post traumatic stress symptoms: hyperarousal with anxiety, insomnia, startle reaction or jumpiness; re-experiencing the traumatic experience with nightmares, flashbacks, recurrent images or thoughts; and avoidance of social and personal interaction as well as the avoidance of any thoughts or feelings reminding the person of the trauma. Depressive symptomatology in such circumstances is related to the loss of relatives and friends. In the case of refugees and refugee claimants, there is the added loss of social position and community, which they have not yet achieved in their new country. Women and children are especially at risk of Post Traumatic Stress Disorder (PTSD) following political violence. Women are attacked because of their sexual identity. Providing treatment to this population is challenging and has inherent limitations:

Limitations of work with torture victims:

1. For obvious political reasons, most torture victims who are seen for treatment do not live in their home country, which is usually where the torture occurred. Because of this, most victims have only a limited knowledge of the host country's language. This affects their adjustment and limits their use of psychotherapy. Some therapists regularly use interpreters. This is a reasonable solution but has its own inherent problems. An interpreter may affect the therapeutic alliance, and/or may limit effective communication between patient and therapist by creating artificial distance between them. As well, misunderstanding can more easily occur through misinterpretation.

2. The language problem may make the cultural differences between patient and therapist appears more extreme than it really is.

3. Survivors of trauma have difficulty expressing their emotions. Expression of feelings becomes even more difficult when there are language problems and cultural differences.

4. Traumatized refugees are deprived of a social network of support, which has been shown to be the most important factor preventing psychiatric illness.

CCVT has been using Art Therapy since 1992 and we have found that it addresses some of these limitations.

Benefits of Art Therapy

1. Art is a universal language and needs no interpreter. This does not mean that the "artist" cannot shed light on his or her work, and that an explanation is not important. However, often the art speaks for itself in profound ways that words could never convey. Art therapy's gentle and non-directive approach transcends verbal expression and allows the client to easily and quickly tap into issues and memories that may be blocked or unexpressed. Often the details of a torture survivor's story are unspeakable. There are sometimes no words to describe what he has experienced and even if there were, he is often unable to articulate them because of pain or shame or grief. But certain images are vivid and ever-present. It is not difficult to put them on paper or make them out of clay. And then, amazingly, it becomes possible to talk about them, sometimes in the third person. Somehow the images seem to lose some of their power.

2. Art therapy allows the client to determine what is dealt with in each session and how fast or slowly the therapist and client proceed. It is the client that decides what art materials to use and what to draw or paint and whether or not to talk about the art. Being in control, even for the length of the therapy session can be very therapeutic for someone who has been imprisoned, interrogated for hours on end and has had little control over most details of his life. The creative process itself is healing. The act of drawing, painting or making something out of clay can be life-giving and empowering. Creativity cuts through pain and anguishes and taps into the inner spirit. For many of our clients, art therapy is the first life-enhancing and creative activity they have engaged in since arriving in Canada.

3. Art therapy is a safe and natural means of expressing strong feelings. It is not enough to simply portray the details of their torture and painful past. The emotion connected with the experience must also be expressed and shared. All survivors of torture have a great deal of unexpressed emotion. Often, the victim has survived because he has been able to repress strong feelings of anger and fear. Now safe in this country, these emotions must find an outlet if healing is to take place and the survivor is to have a full life. Loss, whether physical, emotional or social, must be grieved and reconciled; anger and rage must be expressed. Human beings cannot suppress only their negative feelings. Joy and love are also constrained when grief, anger and rage are suppressed. Many women have been taught that it is wrong not only to express, but to feel anger. For a great number of torture survivors, unexpressed anger manifests itself in depression. Spontaneous art allows strong feelings to emerge when the survivor is ready to face them. Once the details and emotions of the torture experience have been faced, the survivor can begin to integrate them. What once may have been incapacitating pain can now be surmounted and the survivor can begin to develop new and healthy patterns of living.

A 1999 study of torture survivors who had individual art therapy, revealed:

1. Art facilitated communication and the expression of feeling

2. The safe and trusting environment within which the therapy was conducted contributed to a positive outcome.

3. There was improved self-understanding as a result of their involvement in art therapy.

4. The participants experienced a shift in self-perception and improved self-esteem.

5. There was a shift of attitude toward more future-oriented goals.

6. Participants found the process of creating art soothing and facilitated expression of thoughts and feelings not expressible in words.

Advantages of group therapy:

Reaction and stress related to trauma can be treated in individual or group settings. Since our Centre has had positive experience with art therapy with individuals, we wanted to try it in a group, psychotherapy setting. There were specific therapeutic factors we had in mind when we suggested a group format. Irving Yalom, who has written extensively about groups, describes fee benefits of a group format. These factors were our guidelines in our art therapy group:

1. Installation of hope. In both the pre-group orientation and in the group, we tried to reinforce positive expectations, to remove negative preconceptions and to provide as lucid and powerful explanations as possible about the group's healing properties. Observing improvement in others is obviously part of this process. We frequently called attention to improvements made both by individual members and by the group as a whole.

2. Many clients believe that they are unique in their suffering and wretchedness. This is usually heightened by their social isolation. Group therapy provides a forum where patients discover they are not alone and that others share the same dilemmas and life experiences. For many there is great relief in this discovery.

3. The therapist's clarification of a reaction or symptom in a didactic explanation as well as direct advice from other group members creates an atmosphere of mutual respect, interest and concern.

4. Many recent refugee claimants are uncertain about their future and feel demoralized. They frequently say they have nothing of value to offer to others. This misconception can be challenged and changed in the group when they offer helpful advice and encouragement to each other.

5. Social learning operates in all therapy groups. Given the narrow social context of recently arrived refugees, a group can provide an opportunity for accurate interpersonal feedback. The group also provides an opportunity for clients to model themselves on aspects of the other group members as well as the therapist.

Method

Our group consisted of about ten participants, with equal numbers of men and women. Our only criteria for admission to the group was that they be clients of the Centre, (i.e. that they were genuine torture survivors) and that they spoke and understood English well enough to be able to function without an interpreter. They reflected the diverse clientele of our Center: There were members from India, Iran, Madagascar, Nigeria and the former Yugoslavia.

We made available at each session large sheets of white paper, oil pastels, water color paints and clay. The group met for two hours weekly. Initially we allowed up to half the time for artwork but we quickly found clients needed more time to talk. This meant that clients usually completed only one or two pieces of art. The sessions were relaxed and informal, with members of the group getting up at will and finding the art materials they needed. We began each session by inviting everyone to use the art materials. For the most part, people worked quietly and often intently on their own art with little conversation. After everyone had completed at least one art piece, usually after half and hour, we would invite someone to share their art. It was a standard rule that no one should be pressured to talk about anything he or she did not want to talk about. Once the 'artist' had explained his/her art the other members were invited to ask questions or make comments. These were not limited to the 'artist' only. Others might be asked how they felt about a particular drawing or a comment that someone in the group made.

A woman from a country In West Africa identified the big fish as a person with power and authority. She is the little fish being eaten by the big fish. All the members of the group nodded knowingly and said, 'Yes, people in authority like to destroy little people.' But the woman corrected them, 'No!' she said, 'Sometimes they protect you.'

Content

During the six months the group met many issues surfaced in the participants' art: loss, separation, grief, identity, adjustment to a new society, suicide and traumatic experiences. As well, there were many issues around immigration- their status, their upcoming hearing, appeals, lawyers, etc. We also dealt with many day to day issues as they arose in client's lives.

The hearing of the Refugee Board looms large in the life of all refugee claimants, who made up the bulk of the group. They live in terror of being refused and returned to their own country. This picture portrays the feeling of helplessness and frustration that comes when someone is refused entry into this country. There is no way out. In the second picture, all roads lead to nowhere.

Case study:

K. is a 32-year-old woman who was part of our group from the beginning. She is from a country in West Africa and came to Canada a few months before the group began, seeking refugee status. At her initial immigration hearing her request was denied. She is in the process of appealing that decision. She is not working and lives alone.

K. is alone in Canada, her only friends being those she has met in E.S.L class. She scored 27 and 18 on the Beck Anxiety Inventory and Beck Depressive Inventory before the group began. This indicated a mild to moderate degree of depression and anxiety.

K. initially was reserved and did not participate in the discussion of other people's work. She used the art well, depicting, at different sessions, the relationship between authority figures and community; the boat in which she escaped with her brother piloting her to safety; her son playing with other children; the map of her country with the country's flag. Gradually, she began talking more about her own work. She started to interact with other people and to relate to their work. She became more spontaneous and vocal.

Eventually, K. felt secure enough to tell her story.

When her mother was pregnant, the family was having a very difficult time surviving. A chief from a neighboring village approached them with a proposal. He would support the family with food and money, indefinitely, if, when the baby was born he or she be given to the chief. If the baby was a boy he would work for the chief, if it was a girl, she would become one of his wives. The chief was about 40 years of age at the time and already had several wives.

When K. was born she was sent to the chief's village and did not meet her mother until she was 6 years old. K. did well in the local school and was sent to the capital city to go to college. She had a boyfriend and they were in love with each other. When she returned to the village, she learned for the first time, about the agreement with the chief. She decided to challenge this and ran away. She returned to the city and made an important decision. She and her boyfriend decided to try to become pregnant and eventually she gave birth to a healthy boy.

Nevertheless, this did not stop the chief. When it became known that K had a child, the chief and the people of the village punished her with beatings and burning. K decided there would never be any real future for her in that village and she waited for the right moment to escape from the chief, the village and a life of slavery and entrapment. Leaving her child behind and with the aid of her brother, she slipped away in a boat under cover of night and eventually found her way to Canada, where she applied to be a refugee.

This was an emotional session for the group. It prompted others to talk about how they had escaped and what they have left behind. They offered great support to K. and to each other.

At the end of the group, K. said: "I don't feel isolated any more. I know there are other people who went through the same things. That makes me feel better. I also feel safer in Canada. Before, seeing a black man would have made me feel scared. Now I know that people are safe here. All members of our group had a hard time but they are safe in Canada." She added; “My future is not clear yet but I am more hopeful about the future. Even if they don't accept my application the second time around I'll continue fighting."

The last time we saw K. she was brightly dressed and looked happy and relaxed. She completed the Beck Anxiety and Depression Inventory Tests again four weeks after the group ended. This time she scored 10 and 6 respectively. Both scores are within the normal range.

The Art Therapy/Psychotherapy Group appears to have met an important need for some of our clients. Many have expressed a wish to continue with the group when it begins again in the fall.

AFTERMATH OF TRAUMA: HOW TO REMAIN HEALTHY

2009-12-06T15:11:00.000-05:00

AFTERMATH OF TRAUMA: HOW TO REMAIN HEALTHY

by Dr. Abbas Azadian, MD & Jean Hackney

Over the past few months I have been frequently asked about the psychological consequences of the terror in the United States and in particular the tragedy in New York City on the 11^th September. What are the implications of the New York tragedy for teachers and learners? Are there students in your classrooms who had friends, family in New York at that time, or who are newcomers from wartorn countries in danger of retraumatization by the tragedy?

People wonder what kind of psychological reactions they should expect. They wonder how long the effects are going to last and how severe they are going to be. To provide an honest answer I have to say that we do not know. In North America, we have never been in a similar situation in terms of the magnitude of the tragedy and losses and the degree of coverage by the media. We know that the closeness of people to the source of trauma affects their reactions.

One man who escaped the tragedy said: "I am traumatized for life!" He may not have a degree in psychology or may not be a psychiatrist but he is right in his cynical anticipation. People who observed the trauma first hand and those who escaped it narrowly may be traumatized for life. Who can forget those horrifying scenes?

One woman was in a business meeting on the 70th floor when the first plane crashed. "We could not see the plane coming toward us but we saw fire, smoke and papers", she said. She made it to the 44th floor when the second plane hit the opposite side of the building. "The building swayed probably about two feet. I thought at that point it was going to topple over. That was the moment I was probably the most scared."

She may remain scared for the rest of her life when she is walking up or down any stairwells. These people not only observed the most terrible scenes possible, they narrowly escaped certain death as well. The closeness to trauma and the magnitude of what they observed will put them at major risk of a psychiatric disorder.

People are different and have different characters and backgrounds. They react to events differently. In general, the immediate behavioral reactions may include anxiety, depression, irritability, numbness and detachment. These people may feel that they are walking in a void. They may not be able to connect to others. There may be a sense of loss of time and space as though they are walking in space and daydreaming. They may be confused and not able to recognize where they are and who they are.

This confusion may lead to a more distressing phenomenon. Being confused about time and place, the victims may think that the events are happening again. They re-experience the events as though they are occurring. For the victim this experience is as real as the original event. During these times they may react with horror. Their heart may start racing and they may have difficulties breathing. They could become nervous and develop muscle tension. They may scream and try to run away. They will be detached from their environment.

These behavioral and physiological responses will not be limited to when they are awake. They may have difficulty falling asleep. They review the events again and again. Eventually when they sleep they re-experience the events in their dreams. They wake up from nightmares screaming and drenched in sweat. They may be confused or look frightened. They do not know where they are. Their heart starts racing again. They may not be able to go back to sleep for the rest of the night. This is going to affect their ability to concentrate and think. Their memory will be slow. They feel tired and cannot function or relate to others easily.

Victims of a tragedy as horrifying as this are going to react to these terrible events emotionally as well. The feeling of terror will continue. They feel unsafe. This includes a sense of being unable to protect themselves. The experience leaves a deep sense of distrust in them and they may not be able to rely on others when they need to. They cannot trust others. They feel helpless and think that their actions cannot change or influence current situations. They feel numb, empty and used up. They may have a dull sense of terror, horror, and rage about what happened and may not be able to express these feelings. These events will change the way they look at themselves, the world and others.

These reactions will not be limited to people who observed the tragedies first hand or were within the vicinity of the events and so at risk. They may happen in people who have been repeatedly watching these events on television. The risk is lower, the severity of reaction less and the length of reaction is shorter. Nevertheless the risk exists and we all have to be watchful and try to protect ourselves.

People react to stress in different ways; however, there are common behaviors that teachers might see in the classroom as a result of such a tragedy.

There may be disruptions that learners experience around the tragedy, and this may mean that:

• Some learners may not be prepared to learn. They may be apathetic, being uninterested in learning. Their emotional distress may get in the way of academic progress

• Some learners might be unusually quiet or withdrawn

• There might be increased absenteeism (complaints of headaches, stomachaches, or other symptoms of illness)

• There might be outbursts of anger, irritability or sudden changes in mood

• Learners might appear more distracted than usual; have poor concentrations, attention problems, restlessness, or daydreaming

• Some learners might be lethargic, tired and perhaps sleep in class

• Classroom management may be more difficult; teachers may have to deal with regressive, withdrawn or disruptive behavior.

You might not be aware of the effects of long-term disruptions immediately. Problems might not surface until weeks, months, or even longer after the disaster. As teachers, there are things you can do in the classroom around the tragedies of the past few months. Provide classroom activities that will help to learn how to cope with difficulties:

• Provide activities that encourage learners to share experiences and express feelings

• Introduce a study unit that focuses on learning about disasters

• Prepare a study project on health and safety to give students a feeling of competence, confidence and control in being able to handle disaster tragedies

Teachers may face greater strains if they are having disaster related difficulties of their own. Take care of yourself. You might find that the classroom activities create stresses for you as well. You will be a greater help to students and your colleagues if you can acknowledge your own experiences and feelings.

Teachers are continual learners. Some general knowledge around trauma can be helpful to yourself and the learners. Trauma can be isolating and people may feel separated from one another. To avoid this, try to share your feelings and thoughts with others. Seek support from friends, family and co-workers on the one hand and help them to deal with this tragedy on the other. Allow yourself to cry; it provides a good relief and release. Write, draw or use any other medium to record your thoughts and emotions. Spend more time with your loved ones. Plan some outdoor activities. Go for a walk. Listen to music. Do exercises. You do not have to follow the news channels all day long. Give yourself a break.

In particular, be mindful of children. Make yourself available to them so that they know they could talk to you. There is nothing wrong with showing emotions, like crying, in front of children. It tells them that you are a normal human being who cares for the well being of others and feel hurt when others are hurt. But remember not to show excessive distress and anxiety in front of them. Remind them that despite isolated events like this, no matter how horrible the event, they are still living in a relatively safe place in this country. And remember that disasters may also provide an opportunity to change and grow and become stronger. Tragedies may bring us closer to each other. The last thing to remember is that if you did all of these and you still experience difficulties, then you should talk to professionals. In particular, talk to your family doctor.

Many people who experience tragedy so closely could be affected for the rest of their life. They are going to love but not the way they used to. They are going to live but not how they used to. They are going to work but not the way they used to. They have changed for life. They may even become stronger.

بیماریهای روحی- روانی و گسترش خودکشی

2009-11-18T10:23:00.000-05:00

در هفته ای که گذشت به دنبال خودکشی دروازه بان تیم ملی آلمان و تیم هانور آلمان، معضل خودکشی به موضوع اصلی بسیاری از روزنامه های دنیا بدل گشت.

روبرت انکه[1]، همسرش و لیلا دختر 8 ماهه ای که سرپرستی او را تقبل کرده بودند در مزرعه ای در نزدیکی هانور زندگی میکردند. روبرت انکه از سال 2003 دچار افسردگی شده بود و از سال 2006 وقتی که دختر دو ساله اش مرد حالت افسردگی شدیدتری پیدا کرده بود. همسر انکه میگوید که هنگامی افسردگی این دروازه بان ملی شور و حال و امید خود را از دست میداد.[2] روانشناس او میگوید انکه دچار ترس از شکست خوردن بود.

آیا خودکشی مشکل بزرگی است؟ آیا ارزش بحث و بررسی دارد؟ در زمانه ای که منابع مالی و انسانی محدود میباشد آیا ارزش دارد قسمت قابل توجهی از این منابع به بحث در باره خودکشی و جلوگیری از آن پرداخته شود؟

سازمان بهداشت جهانی تخمین میزند که در سال 2000 میلادی 815000 نفر خود را از طریق خودکشی از بین برده اند. این میزان 60 درصد از میزان خودکشی در نسل قبل بالاتر میباشد.[3]

به نظر میرسد این اعداد میزان واقعی مشکل را نشان نمیدهد. در سال 2000 هنوز اطلاعات دقیقی در مورد کشورهای بلوک شرق سابق وجود نداشت و اطلاعات در مورد چین هم محدود میباشد. حدس زده میشود که تنها در چین 300000 نفر در سال از طریق خودکشی میمیرند.[4]

خودکشی در کانادا:

در کانادا هم معضل خودکشی مشکل بزرگی است. به طور مثال در مطالعه ای نشان داده شد که از سال 2000 تا 2003 به طور متوسط 3/11 در 100000 نفر از طریق خودکشی جان خود را از دست دادند. در مردها این در میزان 9/17 در صدهزار نفر و در زنها 5 درصد هزار نفر بود.[5] به عبارت دیگر حدود 4000 نفر در سال با خودکشی جان خود را از دست میدهند.

مطالعات بعد از جنگ جهانی دوم نشان میدهد که خطر خودکشی در مردها به تدریج با افزایش سن اضافه میشود. در عین حال از سال 1980 به بعد دیده شد که میزان خودکشی در گروه سنی 29-25 افزایش ناگهانی پیدا کرد. در زنها میزان خودکشی در سنین 49-45 به اوج خود میرسد.

میزان خودکشی در مناطق مختلف کانادا هم متفاوت میباشد. به طور کلی در مناطق سردسیر شمالی کشور یعنی نونوات، یوکان و منطقع شمال غربی[6] بسیار بالاتر از سایر مناطق میباشد. مثلاً در بین سالهای 2000 تا 2003 میزان خودکشی در میان هر صدهزار نفر ساکن این مناطق 6/86 نفر بود. در نیو فاندلند[7] این میزان برای هر صدهزار نفر تنها 3/7 میباشد. اگر این سه منطقه کم جمعیت کانادا را در نظر نگیریم، استان کبک بالاترین میزان خودکشی را با 3/16 خودکشی برای هر صدهزار نفر دارد در حالی که این نرخ در انتاریو 8/7 میباشد.[8]

میزان خودکشی در میان گروههای مختلف هم متفاوت میباشد. به طور مثال میزان خودکشی در میان ساکنان بومی کانادا و به خصوص در میان مردهای جوان بسیار بالا است ، ولی میزان خودکشی در میان مهاجرین به کانادا بسیار پایینتر میباشد و تفاوت میزان خودکشی بین مردان و زنان مهاجر هم کمتر میباشد. قابل توجه است که میزان خودکشی در میان مهاجرت شباهت بیشتری به میزان خودکشی در کشورهایی که این مهاجران از آن آمده اند دارد. این مسئله تأثیر عوامل فرهنگی در خودکشی را نشان میدهد.[9]

خودکشی در سایر کشورها

میزان خودکشی در بسیاری از کشورهای غربی شبیه کانادا است. میزان خودکشی در کانادا در سال 1977 از آمریکا فزونی گرفت و این تفاوت مختصر هنوز ادامه دارد. پیدا کردن علت خاصی که تفاوت میزان خودکشی در کشورهای مختلف را بتواند توضیح بدهد دشوار است. بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی[10] میزان خودکشی در ایران 2/0 در صد هزار میباشد در حالی که بلاروس 1/35 و در روسیه 3/34 می باشد. در سایر کشورهای اسلامی هم میزان خودکشی پایین میباشد. ولی همین روند را در یونان و مکزیک هم میتوان دید. طبیعتاً میتوان انتظار داشت که میزان خودکشی های ذکر شده در بعضی کشورها دقیق نباشد زیرا روشهای جمع آوری اطلاعات و دقت عمل کشورها در ارائه آمار میتواند متفاوت باشد. مسائل سیاسی هم در نحوۀ گزارش و میزان گزارش میتواند تأثیر منفی بگذارد. به طور مثال به دلیل برخورد سیاسی کشور چین تا دهۀ هفتاد بیماری افسردگی حتی به رسمیت شناخته نمیشد.

صرف نظر از اینکه رسانه های به دلیلی به مسئله خودکشی توجه کنند یا نه- همانند موضوع خودکشی دروازه بان تیم ملی آلمان- خودکشی جان افراد زیادی را تهدید میکند. بعضی از افراد به میزان بیشتری در خطر خودکشی میباشند. خودکشی انکه بعضی از این خطرات را برجسته کرده است: افسردگی شدید، از دست دادن عزیزان و ناتوانی در برخورد با عوارض این مسئله از جمله عواملی است که در مورد این دروازه بان قابل توجه است.

در مصاحبه ای با دویچه وله سمیرا شیرمردی که به حرفه خبرنگاری در ایران اشتغال دارد میگوید "مسئلۀ افسردگی در میان ورزشکارانی وجود دارد که باعث شده ما شاهد ورزشکاران افسردۀ زیادی باشیم." این خبرنگار به برخورد منفی جامعه به بیماریهای روحی اشاره میکند و میگوید: "مطرح کردن بحث افسردگی روحی خیلی سخت است. یعنی هیچ ورزشکار یا هیچ باشگاهی اجازه نمیدهد که فرد ورزشکار به عنوان شخصیتی افسرده معرفی شود، چون آن وقت انگهای بسیار دیگری هم به او میچسبانند که مثلاً دیوانه شده، باید از او فاصله گرفت و مواردی از این دست. برای همین خیلی کم مطرح میشود. ما فقط خودمان شاهد این هستیم که بعضی از ورزشکارانمان افسرده اند، وگرنه جایی اعلام نمیکنند که اینها مشکل دارند."[11]

[1] Robert Enke

[2] Toronto Star, November 13, 2009, page S9

[3] Bertolote, JM et al. Suicide and Mental Disorders: do we know enough? Br. J. Psychiatry. 2003;183:382-383

[4] Eddleston M, Gunnell D. why suicide rates are high in China. Science, 2006;311:1711-1713

[5] Statistics Canada. Mortality, summary list of causes: 2003 Catalogue No 84F0209XIE Ottawa (ON): Statistics Canada; 2006

[6] Nunavut, Yukon and North West Territories

[7] Newfoundland and Labrador

[8] Sakinofsky I. The epidemiology of suicide in Canada. In: Leenaars AA, et al. Suicide in Canada. Toronto ( ON); University of Toronto Press; 1998.

[9] Burvill PW. Migrant suicide rates in Australia and in country of birth. Psychological medicine. 1998; 28:201-208

[10] World Health Organization (WHO) country reports and charts. Geneva: WHO;2006

[11] http://www.dw-world.de/popups_printcontent/0,,4897852,00.html

یک یا دو شکلات، نگاهی متفاوت به مسائل ایران

2009-11-18T10:00:00.001-05:00

سخنرانی در میان گروه ندای صلح و آزادی شنبه 7 نوامبر در رستوران دوستان

از من خواسته اند در عرض ده دقیقه نظرات خودم را در مورد مسائل امروز ایران بیان کنم. کاری دشوار به خصوص که بعد از دکتر مریدی و آقای زرهی باید صحبت کنم که سیاستمدارتر و سخنور تر از من هستند.
نمیخواهم زیره به کرمان ببرم زیرا هر چه در مورد مسائل سیاسی ایران بگویم شما بهتر از آن خبر دارید، بیشتر از من مسائل را تعقیب کرده اید و تحلیلهای بیشتری خوانده اید. اجازه بدهید در زمینه ای صحبت کنم که در آن واردتر هستم و آن هم روانشناسی فردی است. شاید ربطی هم بین آن زمینه و مسائل امروز ایران پیدا کردم.
اخیراً مطلبی در مورد مطالعه ای در دانشگاه استنفورد میخواندم. بچه های 5-4 ساله را در یک کار تحقیقی شرکت داده بودند. به آنها میگفتند که شما میتوانید همین الان یک دانه شکلات را انتخاب کنید و اتاق را ترک کنید. ولی یک امکان دیگر هم به این بچه ها داده شده بود. به این بچه ها گفتند که اگر 15 دقیقه در این اتاق بمانی بجای یک دانه شکلات دو تا شکلات خواهی گرفت. اکثر شما میتوانید حدس بزنید که نتیجه آزمایش چه شد. 70 درصد بچه ها یک دانه شکلات را برداشتند و از خیر شکلات اضافی در ازای 15 دقیقه انتظار گذشتند. خوب این مطالعه مهمی نبود و ربطی هم تاکنون به مسائل ایران ندارد.
نکته ای که معمولاً بیماران من بارها از من سوال میکنند این است که چه موقع تحولات ایران به نتیجه میرسد و این نتیجه چه خواهد بود. نمیدانم چرا از من پزشک سوال میکنند و سراغ سیاستمداران حرفه ای نمیروند. من از چند زاویه به این سوالها فکر کرده ام.
یکی از زوایا این است که اگر همین امروز این اعتراضات خاموش بشود و هیچ تغییر دیگری هم پیش نیاید، که اینطور نخواهد شد، این جنبش ضربه خود را به رژیم اسلامی ایران زده است، اعتبار آن را از بین برده است و در سیستم آن رخنه ایجاد کرده است. ولی حاصل نهایی بستگی به آن 15 دقیقه انتظار دارد. شاید بپرسید چطور؟
وقتی کاوشگران مطالعه فوق الذکر بعد از 25-20 سال به سراغ آن بچه های 5-4 ساله رفتند، دیدند که بچه هایی که توانسته بودند 15 دقیقه برای شکلات دوم منتظر بمانند در مجموع در زندگی موفقتر بودند. به طور مثال آنها از نمره ورودی بالاتری به دانشگاه برخوردار بودند و در سطوح بالاتر تحصیلی قرار داشتند. بعنی توانایی کنترل خود و دیسیپلین درونی که محتاج سختتر کار کردن است در موفقیت آتی این بچه های تأثیر گذاشته بود.
همین مسئله در مورد جنبش ما صادق ایت. تا چه حد قدرت انتظار داریم، توان کار کردن داریم و دیسیپلین درونی داریم تا دست به کار مداوم بزنیم وبه تدریج خواسته های بالاتری را مطرح کنیم؟
ساختن یک جامعه کار یک روز و دو روز نیست. ساختن جامعه کار طولانی و طاقت فرسایی است. دکتر مریدی در مورد نمونۀ موفق کانادا صحبت کرد و اینکه در اینجا علیرغم تفاوتها انسانها میتوان در کنار هم در آرامش زندگی کنند و از آزادی برخوردار شوند. همۀ ما میدانیم که کانادا یکی از بهترین کشورهای جهان است. ولی راه درازی دارد تا به یک کشور ایده آل نزدیک شود و از بعضی جهات متاسفانه راه عکس را طی میکند و آن مسئله عدالت اجتماعی است.
40 سال پیش 40 درصد جامعه کانادا صاحب 60 درصد امکانات این کشور بود. 4 سال پیش 20 درصد جمعیت صاحب 80 درصد امکانات کشور بود. فاصله فقیر و غنی عمیقتر شده است. بیشتر از 30 درصد افرادی که در تورنتو زندگی میکنند زبر خط فقر زندگی میکنند. برای ایجاد تغییر کار طولانی همدلی نیروهای روشن بین اتحاد عمل در عین تفاوتهای فکری لازم است.
در مورد ایران هم همین مسئله صادق است. میتوانیم خودمان را اکنون به یک شکلات قانع کنیم. مقداری آزادی مطبوعات و آزادی حرف زدن و آزادی تجمعات بدست بیاوریم – شاید ما تبعیدیها به این حق برسیم که بدون درد سر به کشور خود برگردیم، امری که حق طبیعی همه ما است. ولی باید در نظر بگیریم که میتوانیم و باید خواسته های بالاتری را در نظر بگیریم. باید نه تنها خواهان فضای دموکراتیک برای مردم کشور خود باشیم بلکه باید خواهان عدالت اجتماعی هم باشیم. خواستار کاهش تفاوتهای اجتماعی و اقتصادی جامعه هم باشیم ولی در مقابل باید حوصله انتظار را هم داشته باشیم.
از یکی از این بچه هایی که توانسته بود 15 دقیقه صبر کند و اکنون دکترای خود را در علوم مغزی میگیرد پرسیدند: "چگونه توانستی 15 دقیقه صبر کنی؟" گفت "خیلی سخت بود. سعی کردم ذهن خود را مشغول یک کار مفید کنم." آیا میتوانیم به جای صرف ساعتها وقت برای مطالعه تمامی سایتهای خبری وقت خود را صرف یک کار مفیدتر کنیم تا با توان بیشتر همراه این جنبش باشیم؟ آیا میتوانیم، هر یک در زمینۀ کار خود، بررسی جنبه ای از جامعه ایران داشته باشیم تا با توان بیشتر در خدمت تحولات این کشور باشیم؟ یا حوصله نداریم و ترجیح میدهیم همان یک شکلات را بگیریم و از خیر انتظار و کار سخت در حال انتظار بگذریم؟
از شما تشکر میکنم که مرا در جمع خود پذیرفتید و به سخنان من گوش دادید.

http://www.youtube.com/watch?v=rcvyX2Y5bas

افکار و رفتارهای متمایل به خودکشی

2009-10-30T10:18:00.003-04:00

دکتر عباس آزادیان- آزاده مویدی

افکار و رفتارهای متمایل به خودکشی

همۀ ما برخی اوقات در شرایط دشوار زندگی احساس ناتوانی میکنیم. اما اکثر افراد این مشکلات را بررسی میکنند، با آنها مقابله میکنند و این مراحل دشوار را پشت سر گذاشته، و با امید و پشتکار به زندگی خود ادامه میدهند. عده ای توان حل مشکلات خود را ندارند و دچار احساس ناتوانی میشوند. چرا بعضی افراد انعطاف پذیر تر از دیگران هستند؟ در صورتی که عده ای دیگر دچار یاس میشوند و در مقطعی از زندگی خود دست به خودکشی میزنند؟

این روزها گزارشات فراوانی در مورد خودکشی در رسانه ها و یا اخبارهای محلی وجود دارد. در پنجاه سال اخیر، درصد خودکشی ها در سراسر جهان افزایش یافته است. به گزارش سازمان بهداشت جهانی هر سال بیش از یک میلیون نفر در سراسر جهان اقدام به خودکشی میکنند. در کانادا 4076 تن در سال 1999 اقدام به خودکشی کردند. این آمار نشان میدهد که خود کشی خطر عمده ای برای اکثر جوامع به شمار می آید.

چند نفر از شما شنیده اید و یا با افرادی مواجه شده اید که خواستار پایان دادن به زندگی خود بوده اند؟ دوستی تعریف میکرد که در دوران تحصیلات دانشگاهی چندین بار با دانشجویانی که تحت فشارهای شدید روحی و تحصیلی با نا امیدی و یا ترس مواجه بودند و دست به خودکشی زده بودند مواجه شده بود. در گفتگوهای دیگری دوستان با اطمینان کامل میگفتند که این گونه اتفاقات هرگز برای آنان پیش نخواهد آمد. ولی در عین حال این دوستان نگرانی خود را دربارۀ از دست دادن کنترل وقتی فشارهای زندگی زیاد میشود ابراز میکردند. دانش آموز 14 ساله ای قبل از اقدام به خودکشی در نامه هفت صفحه ای مینویسد که "او دیگر تحمل اذیت شدن در مدرسه را ندارد".[1] مرد 50 ساله ای وقتی مقدار زیادی سرمایه را در سقوط بازار بورس از دست میدهد دست به خودکشی میزند. میتوان مشاهده کرد که خودکشی در طبقات، سنین و یا جوامع مختلف اتفاقی رایج است.

از دیدگاه پزشکی فکر کردن به خودکشی عوامل روانی متعددی دارد. بیش از 90 درصد از خودکشیها در اختلالات خلفی و یا سایر بیماریهای روانی شامل از فشار روحی، افسردگی، شرم، احساس گناه، نا امیدی، اضطراب زیاده از حد، درد جسمی، و یا سایر شرایط نامطلوب دارند. اگر این ناهنجاریها نادیده گرفته شوند و برای درمان آنها اقدام نشود میتوانند منجر به خودکشی گردند. از طرف دیگر بخش قابل توجهی از کسانی که اقدام به خودکشی میکنند در واقع قصد کشتن خود را ندارند و فقط برای جلب توجه و یا به نوعی "فریاد برای کمک، ابراز نا امیدی و تمایل به فرار از شرایط" دست به این اقدام میزنند. بنابراین گفته های سطحی در این مورد باید جدی گرفته شود. بیشتر افراد بر این باورند که که کسانی که در مورد خودکشی صحبت میکنند، هرگز اینکار را نخواهند کرد. در حالیکه واقعیت برعکس است. اکثریت قابل توجه افرادی که دست به خودکشی میزنند قبلاً در مورد آن صحبت کرده اند. رفتارها و افکار در این مورد به مرور زمان شکل گرفته و توسعه می یابد. از دیدگاه روانشناسی، حوادث نامطلوب گذشته ممکن است برخی را دچار نا امیدی کند ولی عوامل استرس زای روزانه میتواند باعث گسترش بیشتر عوارض بیماری روحی روانی شود تا جاییکه فرد احساس کند راه فراری وجود ندارد.

تحقیقات علمی نشان داده است که تمایل به خودکشی با سن افزایش می یابد. از این نظر گروه سنی بزرگسالان بالاترین آمار خودکشی را دارند. برای درک آگاهانه و بهتر در مورد ماهیت خودکشی در این گروه سنی باید به عوامل اجتماعی، فرهنگی یا اقتصادی توجه کنیم. از جمله این عوامل بیکاری و کاهش نقش اقتصادی، افزایش طلاق و اثر مهاجرت و تأثیر آن در تغییر روابط خانوادگی میباشد. همچنین از دست دادن بستگان نزدیک یا همسر، احساس طرد شدن یا بیگانگی، انتقام، گناه، شرم فرهنگی که همراه است با ترس از دست دادن موقعیت اجتماعی از جمله عوامل دیگری است که باعث خودکشی میشود. باری بر روی دوش اعضای خانواده و آشنایان بودن و یا احساس قربانی شدن و نا محبتی دیدن هم میتواند باعث خودکشی بشود.

مطالعات نشان میدهد که تعداد خودکشی در میان کشورها و ملیتهای مختلف متفاوت است. الگوهای فرهنگی در این تفاوت میزان خودکشی نقش دارند. خانم تحصیل کرده ای را در نظر بگیرید که تحصیلات عالی دارد و از شغل خوبی برخوردار است و با خوردن تعداد زیادی قرص اقدام به خودکشی میکند. او فردی منطقی به نظر میرسد و از اعتماد به نفس بالایی برخوردار است. راجع به دلایل مربوط به این موضوع جستجو میکنیم و میفهمیم که او بعد از فروپاشی نامزدی خود به خاطر احساس شرم خانوادگی تحت فشار روحی شدید قرار گرفته و در یک برخورد نامطلوب، دقایقی بعد از گریۀ فراوان دست به خودکشی میزند. بنابراین اکثر خودکشیها مبتنی به مسائل گوناگون اجتماعی- روانی هستند.

همانطور که ریشۀ خودکشی به مسائل گوناگون اجتماعی- روانی مربوط است نوع خودکشی هم جنبۀ فرهنگی- اجتماعی دارد. به طور مثال خودکشی از طریق آتش سوزی در برخی از ملیتها رایج تر است و نوعی اعتراض به سنتهای اجتماعی که زنان را محدود و مورد خشونت و آزار قرار میدهد میباشد.

آمار نشان میدهد که زنان بیشتر دست به خودکشی میزنند ولی تعداد مرگ و میر مردان بالاتر است. برخی از متخصصین پزشکی معتقدند که مردان برای اینکار از راههای موثرتر و احتمالاً خشن تری مانند اسلحه، حلق آویر کردن، پریدن از بلندی، تصادفات اتومبیلی برنامه ریزی شده، بریدن رگها و غیره استفاده میکنند. زنان بیشتر با خوردن داروی زیاد، مواد سمی و در برخی از جوامع از طریق آتش سوزی خودکشی میکنند. در بعضی موارد استفاده از مواد مخدر و الکل نیز نقش مهمی در این رابطه داشته است.

کسانی که تمایلات و یا فکرهای منجر به خودکشی در آنان پدیدار است معمولاً، و نه در همۀ موارد، دچار مسائل زیر میباشند:

1- اشتغال ذهنی به مرگ

2- احساس انزوای اجتماعی و یا فردی

3- حواس پرتی، اضطراب و افسردگی شدید، نا امیدی و ترس

4- درگیر مسائل گذشته بودن و همواره فکر و صحبت از شکست کردن

5- نا امید از شرایط و باور به اینکه بهبودی امکان ندارد

پیشگیری از بیماری روانی و فشارهای روحی استرس زا و کمک گرفتن از پزشک خانواده، روانپزشک، مشاور خانوادگی و مددکار اجتماعی از جنبه های مهم درمان است. همانطور که هفتۀ گذشته در مقاله "بیماریهای روحی- روانی و برخورد جامعه" مطرح شد، بسیاری از مردم از ترس انزوای اجتماعی از رجوع کردن به مراکز روان درمانی خود داری میکنند. تحقیقات علمی نشان داده است که داروهای ضد افسردگی موثربوده و عوارض بیماری را کاهش میدهند و خطر خودکشی را کم میکنند. شناخت درمانی[2] روشی است برای تقویت دستاوردهای مثبت فکری و بالا بردن اعتماد به نفس و بررسی انتظارات غیر واقعی و عواملی که باعث اختلالات عاطفی و روانی میشود. اگر به خاطر داشته باشید گفته شد که افکار خودکشی به مرور زمان شکل گرفته و توسعه می یابد، بنابراین اقدام به درمان باید از مراحل اولیه بیماری شروع گردد.

Canadian Journal of Psychiatry Vol 48 No5 June 2003

Canadian Journal of Psychiatry Vol 52 No 6 June 2007

Holinger P, Offer D, Barter J, Bell C, Suicide and Homicide among Adolescents: NewYork, The Guilford press 1994

[1] The Globe & Mail “14 year old suicide victim” Nov 27, 2000

[2] Cognitive- behavioural therapy

بیماریهای روحی –روانی و برخورد جامعه

2009-10-23T10:35:00.001-04:00

دکتر عباس آزادیان- آزاده مویدی[1]

بیماریهای روحی –روانی و برخورد جامعه

در گذشته ای نه چندان دور وقتی افرادی با رفتارهای غیر عادی در محله ای زندگی میکردند –در واقع در محله سرگردان بودند- بچه های محل به دنبال آنها راه می افتادند، آنها را مسخره میکردند و با همدیگر میخواندند که "دیوانه – دیوانه"! شاید چنین پدیده ای اکنون کمتر دیده شود، ولی برخورد با تحقیر و تمسخر از یک طرف و ایجاد ترس و رعب از بیماریان روانی از طرف دیگر امری استثنایی نیست.

بیماریهای روانی ویژگیهای مختلفی دارند. با این وجود، در جوامع امروزی ترس و برداشت غلط نسبت به بیماریهای روانی رایج است. این سوء تعبیر، موجب میشود که افراد مبتلا به بیماریهای روانی و یا کسانی که دارای نشانه های و عوارض بیماری روانی هستند از به کار گیری روشها و متدهای گوناگون و موثر برای بهبودی و سلامت روان خودداری کنند.

افراد مبتلا به مشکلات روانی یا هرگز اقدامی برای بهبود سلامتی خود نمیکنند و یا دیر دست به این کار میزنند و همین باعث عمیقتر شدن شدت بیماری آنها میشود. این تأخیر در بسیاری از موارد نه تنها سلامت روانی افراد را در خطر قرار میدهد، بلکه زندگی روزمرۀ آنها را نیز بسیار دشوار میکند.

ننگ دانستن و یا تبعیض در مورد بیماریهای روانی نوعی نگرش اجتماعی است که ریشه در شرایط سیاسی و یا ساختار اجتماعی دارد. از این دیدگاه میتوان مشاهده کرد که در طول تاریخ، دیوانگی و جنون از برچسبهایی عادی بوده اند که علیه بیماران روانی و یا افرادی که رفتار غیر عادی داشته اند به کار برده میشده است.

کلیشه هایی مانند دیوانه، کم عقل، عقب افتاده و بسیاری از القاب منفی که به بیماران روانی داده میشود باعث تبعیض و یا کوچک کردن افراد میگردد. این القاب بسیار توهین آمیز و از نظر روحی خرد کننده میباشند.

علیرغم اینکه شناخت و درک در مورد بیماریهای روانی در طول زمان و در بین فرهنگهای مختلف به ندرت تغییر یافته است میتوان امید داشت که با درک صحیح از بیماریهای روانی و آگاهی در مورد تبعیضی که نسبت به آنها صورت میگیرد از این گونه باورهای غلط بپرهیزیم. به طور مثال بیشتر مردم بیماری روانی را نوعی اختلال عاطفی موقت میپندارند و حتی بعض مواقع خود شخص را مقصر میدانند.

طبیعت بشری نشان داده است که از چیزی که مطلع نیست میترسد. لذا بسیاری از مردم از ترس انزوای فردی، اجتماعی و یا سیستماتیک از رجوع کردن به روانپزشک و یا مراکز روان درمانی خودداری میکنند. این مایه تأسف است زیرا که درمان موثر برای تقریباً تمام بیماریهای روانی وجود دارد. درمان افراد میتواند بر پایه روانشناسی (صحبت درمانی) و یا جسمی (دارو درمانی) باشد. یکی از بیماریهای خود را برای گروه درمانی ارجاع داده بودم. فکر میکردم که مشکل ایشان در درمان گروهی به شکل موثرتری بهبود پیدا خواهد کرد. بعد از چند هفته که برای قرار ملاقات بعدیش به مطب آمد از او پرسیدم که آیا برای درمان رفته است و گروه درمانی چگونه بوده است. به من گفت که دکتر مسول گروه را دیده ولی بعد از کلی کشمکش با خود تصمیم گرفته است که برای درمان نرود. علت را از او پرسیدم؛ گفت: "ترسیدم که کسی آشنا را در گروه و یا در کلینیک ببینم و آن فرد در مورد بیماری روحی داشتن من اینجا و آنجا حرف بزند. فکر کردم این مطلب را به هیچ وجه نمیتوانم تحمل کنم. حتی وقتی به مطب شما می آیم همیشه نگرانم که فرد قبلی و بعدی را بشناسم و همین مسئله برای من پیش بیاید." این بیمار من فردی است تحصیل کرده که خود در زمینه خدمات درمانی کار میکند ولی هنوز اسیر تصورات نادرست اجتماعی در مورد بیماران روحی و روانی است. این مورد به طور مشخص نشان میدهد که چگونه بیماران روحی امکان دسترسی به درمان را از دست میدهند. این فرد بدون هیچ ناراحتی برای یک بیماری فیزیکی نزد پزشک خانواده خود میرود و در اتاق انتظار در کنار 20 نفر دیگر منتظر نوبت خود مینشیند.

در بسیاری از موارد تبیعضی ناشی از بیماری روانی اثری بسیار مخربتر از خود بیماری روی زندگی افراد دارد. این فرایند به نوبه خود بیماری را تشدید کرده و درمان آنرا دشوارتر میکند. چندی پیش در یک برنامه رادیویی سی بی سی با خانم وکیلی مصاحبه میشد که در یک مقطع از زندگیش دچار افسردگی شده بود و به خاطر فکر خودکشی به اورژانس تلفن زده بود. آمبولانس و پلیس به خانه این خانم رفته بودند و او را برای معاینه به اورژانس بردند. این خانم چند ساعتی در اورژانس بود و بعد هم مرخص شده بود. بعد از آن هم مشکل روحی پیدا نکرده بود و کم کم حالش بهتر شده بود. مدتی بعد این خانم از یک شرکت تقاضای کار کرده و در مصاحبه هم قبول شده بود. علیرغم جواب مثبت اولیه او را دعوت به کار نکرده بودند. مشخص میشود که وقتی این شرکت حقوقی تقاضای سوء سابقه کرده بود گزارش آمبولانس و پلیس به عنوان سابقه در پروندۀ این خانم وکیل ضبط شده بوده است و به همین دلیل هم استخدام نشده بود.

به منظور رفع تبعیض اجتماعی اینگونه بیماران، بسیاری از افسانه ها و برداشتهای غلط در این مورد باید شناخته و ریشه یابی شوند تا بدین جهت مردم حقایق را بهتر بشناسند.

این باورهای غلط عبارتند از:

- افراد مبتلا به بیماری روانی خشن و خطرناک هستند! این باور وجود دارد که اکثر افرادی که بیماری روانی دارند انسانهای خشن و خطرناکی برای دیگران و جامعه میباشند در حالیکه، بیماران روانی در بیشتر مواقع، خود قربانی خشونت هستند.

- بیماران روانی کم عقل، گنگ و یا ناتوان هستند! بسیاری از مطالعات نشان میدهد که اکثر مبتلایان به این گونه بیماریها از هوشمندی میانگینی برخوردارند و در ضمن بیماری روانی مانند بیماری جسمی، میتواند هر کسی را صرف نظر از هوش، طبقه اجتماعی و سطح درآمد مبتلا سازد.

- فقط افراد ضعیف دچار بیماری روانی میشوند! در واقع بیماری روانی عیب شخصیتی نیست و بیماری به شمار میرود و هیچ ارتباطی با کمبود نیروی شخصی و انتخاب و یا تنبلی ندارد.

- بیماری روانی یک اختلال نادر است! در حقیقت بیماری روانی یک بیماری منحصر به فرد نیست. بیماریهای روانی یک طبقه بندی گسترده ای در بر میگیرد که شامل بیماریهایی مانند افسردگی، استرس، خشم، عدم اعتماد به نفس، ترس و اضطراب بیش از حد، اعتیاد، احساس ناتوانی و یا نا امیدی، بیماری توهمی، اسکیزویید ... و بیماریهای روانی دیگر میشود. در نتیجه، در صورتی که عوارض و علایم بیماری مشخصا مشاهده شود، تبعیض اجتماعی بیماری روانی بیشتر خود را جلوه میدهد.

تحقیقات انجمن بهداشت و درمان انتاریو در چندین سال اخیر نشان داده است که این تصورات غلط در مورد بیماریهای روحی-روانی امری شایع میباشند: 88 درصد باور دارند که بیماران روانی خشن و خطرناک هستند، 40 درصد باور دارند که آنها از ضریب هوشی پایینی برخوردارند، 32 درصد معتقدند که بیماران روانی توانایی کار کردند ندارند و بی خاصیت هستند، 24 درصد اعتقاد دارند که بیماران روانی غیر قابل پیش بینی هستند، 20 درصد مردم بر این باورند که بیماران روانی خود مقصر عوارض بیماری و عقب ماندگی زندگیشان هستند.[2] بنابراین مردم بر این باورند که بیماران روانی خطرناک بوده و بار بر دوش جامعه هستند. گذشته از باورهای غلط اجتماعی نسبت به بیماری روانی و تبعیض آن، رسانه ها نیز نقش مهمی در بازتاب و گسترش این نوع باورها دارند. اغلب اخبار، فیلمها و سریالها همواره تأکید دارند که بخش بزرگی از جنایت مستقیماً به بیماران روانی مربوط است. از این جهت افراد از ترس تبعیض اجتماعی و یا حتی ترس از برداشتهای نادرست و نحوۀ منفی برخورد دوستان، همکاران و یا خانواده خود سعی بر این دارند که بیماری خود را تا حد امکان مخفی نگه دارند.

در مطالعه ای[3] نشان داده شد که از هر 10 نمایش تلویزیونی یک برنامه موضوع روانشناسانه یا دررابطه با بیماریهای روانی دارد. دو درصد شخصیت فیلمهای تلویزیونی از بیماری روانی رنج میبرند و اکثر این افراد فاقد هویت اجتماعی میباشند، مجرد و بیکار هستند و در ضمن برای جامعه خطرناک میباشند و رفتارهای غیر قابل پیش بینی دارند.

متاسفانه تصویر پردازی منفی از افرادی که بیماری روحی – روانی دارند از برنامه هایی شروع میشود که مختص بچه ها است. این برنامه ها تصوری منفی از بیماری روحی ارائه میکنند و شخصیتهای که از بیماران روحی ارائه میدهند افرادی خالی از خصوصیات مثبت اخلاقی – انسانی میباشند.[4]

پذیرش اجتماعی بیماریهای روانی به عنوان بیماری مغز اهمیت فوق العاده دارد. باید درک کرد که علایم این بیماریها میتواند در هر کسی و در هر زمانی از زندگی، صرف نظر از طبقه اجتماعی، تحصیلات، سن و یا موقعیت زندگی فرد رخ دهد. از طریق درک صحیح عموم نسبت به علایم بیماری روانی و اثرات آن برای افراد میتوان تبعیض بیماری روانی را به اتمام رساند.

[1] آزاده مویدی فارغ التحصیل انسان شناسی از دانشگاه یورک میباشد.

[2] Canadian Journal of Psychiatry Vol 48 No 10 Nov 2003

[3] Wahl OF. Mass media images of mental illness: a review of the literature. J Community Psychology 1992;20:343-52

[4] Wilson C, Narin R, Corerdale J, Panpa A. How mental illness in portrayed in children’s television : a prospective study. Br. J. Psychiatry 2000; 176:440-3

مصاحبه: آسيب های مهاجرت بر نوجوانان

2009-09-30T14:48:00.003-04:00

فريبا صحرايی (روزنامه نگار ايرانی بی بی سی در تورنتو)

آسيب های مهاجرت بر نوجوانان
با ازدواج غيابی از ايران به اروپا مهاجرت کرد. بيست سال پيش وقتی پسرش پنج ساله بود به دليل بيماری عصبی شوهرش از او جدا شد و بعد از چند سال تعقيب و گريز و تهديدهای جانی از طرف شوهرش ناگزير به مهاجرت دوم شد. اين بار مقصد کانادا بود. تنها، با پسر ۱۳ ساله اش.
خاطرات دوران تازه مهاجرت را اين طور شروع می کند:
"اولين جايی که رفتيم شلتر (خوابگاه) بود. سه ماه زندگی در سرپناه زنان و بعد هم زندگی پر فراز و نشيب گذشته، هم مرا عصبی کرده بود و هم پسرم را.
خيلی زود عصبی می شدم، گاهی هم کنترل از دستم می رفت و او را به باد کتک می گرفتم. بلکه درس بخواند و مدرسه برود."
صدای ضعيف و گرفته "مينا" از پشت خطوط تلفن چندين و چند بار، حين گفت و گو خاموش می شود. تا او بتواند آرامش قبلی را به دست بياورد: بغض و گريه و درد.
ولی ادامه می دهد: "اوايل با تنبيه و تهديد و قهر و خلاصه هر وسيله ای بود، وادارش می کردم برود مدرسه ولی کم کم ديگر همه چيز بی اثر بود. تا اينکه رفته رفته مدرسه را کنار گذاشت. مشروب و سيگار و ديسکو شده همه چيز برای او. يک سال تمام ترک تحصيل کرد. يک بار هم که اعترض کردم سه هفته خانه نيامد."
او نه از جامعه ايرانيان، نه از مدرسه و نه از هيچ جای ديگر کمکی دريافت نکرد. سه سال و نيم است که مرتب به روانپزشک مراجعه می کند. از او می پرسم چرا تا به حال تنها ماندی و ازدواج نکردی؟ می گويد: "همان تفکر غلط ايرانی. نمی خواستم کسی به پسرم کمتر از گل بگويد."
پرخاشگريهای مهرداد ۱۷ ساله حالا ديگر ظاهرا تنها به کلام او محدود نمی شود، چنانچه مينا می گويد: "حالا ديگر دست روی من دراز می کند و مرا به باد کتک می گيرد. همين چند وقت پيش زد و دستم را شکست. هنوز هم سه تا از انگشتان دستم حس ندارند."
ولی او با همان حس مادرانه بخشی از تقصير را به گردن می گيرد و کم حوصلگی و از کوره در رفتن های خودش را عامل تشديد تنش های خانگی می داند. علاوه بر آنکه عوامل محيطی، جامعه دوستان، مدرسه و حمايت های زياد حقوقی از بچه ها را از عناصری می داند که در تغييرات شخصيتی فرزندش تاثير زيادی داشته است.
روايت شهريار
شايد کم نباشند کودکان و جوانان مهاجر ايرانی که به نوعی از آسيب های روانی بعد از مهاجرت رنج می برند. چنانچه دامنه اين مشکلات گاه آنها را تا مرز افسردگی های شديد، پرخاشگری و اختلال در روابط اجتماعی پيش می برد.
همانطور که شهريار ۲۰ ساله را برای ساليان متوالی به سکوت فرو برد: ۹ سال پيش وقتی ۱۱ سال بيشتر نداشت قاچاقی با مادر و برادر کوچکترش به کانادا، پيش پدرش، آمدند. دوری چند ساله پدر شهريار از خانواده و اختلافات خانوادگی زندگی مشترک پدر و مادر او را از هم می پاشاند.
"از آن به بعد هر کار کردم مدرسه نرفت. من هم که ناچار بودم برای تامين مخارج زندگی از صبح تا شب بيرون از خانه کار کنم. وقتی از کار برمی گشتم می ديدم رفته ساعتها تو کمد اتاق ايستاده. روزی می شد که ۱۰ ساعت توی کمد می ماند. من هم خسته بودم و بی حوصله، کتکش می زدم. وقتی هم که نتيجه نمی گرفتم پليس را خبر می کردم، می آمدند ميبردنش."
اينها را مادرش برای ما بازگو می کند و می گويد: "هر بار که می بردمش بيمارستان روانی، ولش می کردند. می گفتند مشکل خاصی ندارد. خواستم ببرمش پيش روانپزشک يک بار آمد، ديگر نيامد."
شهريار رفته رفته از خانه فراری شد. نه کار و نه درس. گاهی فقط می رود کافی نت، بازی کامپيوتری را خيلی دوست دارد. گاهی هم وقتی هوا نامساعد به خانه پناه می آورد. يا يک جا می نشيند و به يک نقطه خيره می شود، يا يک دفعه شروع می کند به کوبيدن در و پنجره بی آنکه حرفی بزند.
به هر حال شايد بتوان نمونه های اين چنينی را زياد در جامعه مهاجران ديد، اما آنچه بديهی است آن که، همچنانکه مهاجرت می تواند شرايط رشد و تعالی را در دسترس افراد قرار دهد، از طرفی هم مسايل و مشکلات عديده ای را به خانواده تحميل می کند.
خشونت ممنوع!
تفاوت فرهنگی، مشکل زبان، مشکلات و درگيری های خانوادگی، محيط مدرسه و جامعه دوستان همگی می تواند منشا بروز استرس و مشکلات روانی و رفتاری در کودکان و نوجوانان بعد از مهاجرت باشد و به گفته دکتر عباس آزاديان روانپزشک ايرانی مقيم تورنتو، عواقب وخيمی را برای آنها در پی داشته باشد.
برابرآمار ارايه شده از سوی آژانس بهداشت عمومی کانادا خودکشی جوانان به دليل افسردگی و احساس تنهايی دومين عامل مرگ و مير اين گروه بعد از حوادث موتور سواری به شمار می رود.
در ميان تمامی عوامل ياد شده، صاحبنظران بر نقش خانواده در کاهش آثار منفی مهاجرت در کودکان و جوانان تاکيد می کنند.
استفاده از روشهای ناهنجار تربيتی و بويژه اعمال خشونت در روابط با فرزندان می تواند برای هميشه روابط والدين با فرزندان را در مهاجرت متلاشی کند.
دکتر آزاديان معتقد است: "افراد در مهاجرت والدين در فضای جديدی قرار می گيرند. موقعيت اجتماعی فرد تنزل می کند، اوضاع اقتصادی خانواده در حد نازل تری قرار می گيرد. از سويی نا آشنايی با زبان و فرهنگ کشور ميزبان و...گاه احساس حقارت و شهروند درجه دوم بودن، همگی می تواند تاثير مخربی در رابطه والدين و کودکان داشته باشد و تربيت کودکان را تحت الشعاع قرار دهد و آن را به مساله فرعی تبديل کند و همه اينها وقتی با خشونت والدين همراه می شود، در نهايت به متلاشی شدن روابط آنها با کودکان می انجامد."
نتيجه، در چنين شرايطی، از دست رفتن امکان داشتن تاثير مثبت در سرنوشت وتصميمات آتی کودکان است. احساس سردرگمی، پوچی و بی هدفی در زندگی وقتی به سراغ کودک می آيد و عدم تمايل به ادامه تحصيل در مدرسه، اعتياد به مواد مخدر، الکليسم وانواع کارهای خلاف را برای او به ارمغان می آورد.
دکترآزاديان در مقاله ای می نويسد: "تنبيه بدنی و فيزيکی و حتی تهديد و توهين لفظی، انواع خشونت در خانواده به شمار می آيند که در دوران مهاجرت عواقب ناهنجاری را برای کودکان در پی دارند و از طرف ديگر سيکل ودايره خشونت را دايمی می کنند چنانکه چنين کودکانی برای تربيت فرزندان خود در آينده راهی جز اعمال خشونت نخواهند داشت."
کودکان تنها
در کنار مشکلاتی چون فقر در خانواده های مهاجر، پذيرش فرهنگ جديد، زبان و رويارويی با برخی از انواع تبعيض ها در جامعه و مدرسه، آنچه کودکان مهاجر را بيشتر از همه تهديد می کند، حس تنهايی و گاه ترس در آنان است. نتايج يک پژوهش ۵ ساله در مرکز عالی آموزشی هاروارد، ۸۵ درصد کودکان مهاجر طی سالهای اخير (در منطقه بوستون و بی) در دوران مهاجرت از يکی از والدين خود جدا شدند.
همانطور که يکی از مديران مدارس تورنتو می گويد، کودکانی که تنها با يک نفر از والدين زندگی می کنند درصد بالايی را به خود اختصاص می دهند.
برای مهار حس تنهايی در کودکان صاحبنظران بر نقش خانواده ها تاکيد دارند. برقرای روابطی سالم و دوستانه و در عين حال گذراندن وقت با کودک و نوجوان به شکل های گوناگون راهی است که شايد برخی مواقع به دست فراموشی سپرده شود.
در اين زمينه دکتر آزاديان می گويد: "جمله ای که متاسفانه از بسياری از پدر ومادرها می شنويم اين است که: ما که دوست بچه ها نيستيم. متاسفانه والدين ازاين عبارت برداشت غلطی در ذهن دارند. ما از دوست به بچه ها نزديک تريم ومی توانيم بيشتر از هر دوستی به آنها عشق و علاقه نشان دهيم، با آنها همراهی کنيم و همدل آنها باشيم ولی بايد روش های درست تربيتی را بياموزيم."
ايجاد احساس گناه = سرکوبی اراده در کودکان
تغيير شرايط زندگی فرهنگی، اجتماعی واقتصادی و احيانا آزادی های بيشتر فردی و حمايت های حقوقی از کودکان در کشور مقصد، گاه خانواده ها را به انتخاب شيوه تربيتی ناهنجار ديگری هدايت می کند که آن ايجاد احساس گناه در کودکان است.
"پيام اين عده از والدين به فرزندانشان اين است که اگر مطابق دستور آنها رفتار نکنند، کودکانی گستاخ و بی ارزش هستند. از طرفی ممکن است در آنها ترس ايجاد کنيم که در صورت عدم توجه به تعاليم و دستورات ما، عشق و علاقه ما را از دست خواهند داد." اينها نکاتی است که دکتر آزاديان يادآور می شود.
حاصل نهايی اين برخوردها خرد کردن اراده کودکان است و به بار آوردن کودکانی مطيع، آنچنان که اين روانپزشک ايرانی اعتقاد دارد. و پيامد استفاده از اين شيوه ناهنجار تعليم و تربيت، تحويل انسانهايی بی اراده، ضعيف و بدون اعتماد به نفس به جامعه است که همواره دچار وابستگی دايم به والدين خود هستند.
تازه واردين در معرض خطر
آمار ارايه شده از سوی شورای توسعه اجتماعی کانادا نشان می دهد که در سال ۱۹۹۸ حدود دو ميليون جوان ۱۵ تا ۱۹ ساله در اين کشور زندگی می کنند و اين در حالی است که مهاجران تازه وارد به اين سرزمين مهاجرخيز در بيش از سايرين در معرض بی کاری، ترک تحصيل، و ابتلا به مشکلات روحی و اخلاقی مختلف هستند.
مينا خلمی، مسئول امور جوانان انجمن زنان افغان در انتاريو می گويد: "مشکل بزرگی که جوانان مهاجر را تهديد می کند، عدم وجود ارتباطی مناسب بين والدين و آنها است. اين ارتباط در جامعه مهاجران افغان خيلی ضعيف است. خانواده ها بعد از مهاجرت از تاثير شرايط فرهنگی محيط جديد بر فرزندان خود ترس دارند و بر همين اساس اقدام به اعمال فشار می کنند. حتی بسياری از دختران افغان به دليل تابو بودن خيلی از مسايل از جمله دوستی با جنس مخالف اجازه شرکت در گارگاههای آموزش سلامت را که ما در انجمن برگزار می کنيم ندارند و به همين دليل از سطح معلومات پايينی برخوردارند. بسياری از آنها حق بيرون رفتن از خانه را ندارند. فقط مدرسه، خانه و نگهداری از خواهران و برادران خود در خانه. در حالی که پدر و مادر هر دو بيرون از خانه مشغول کار هستند و اينها همگی آسيب های غيرقابل جبرانی را به جوان مهاجر می زند."
او شيوع درصد بالای اعتياد به مواد مخدر در جوانان مهاجر افغان، ترک تحصيل از مدرسه، رفتن به کلوپ های شبانه و استفاده از الکل و مشکلات افسردگی و گاه خودکشی در اين گروه را از مشکلات مبتلا به اين گروه می داند و تاکيد می کند:"بسياری از خانواده ها نياز به آموزش های جدی دارند."
ترديدی نيست که جمع زيادی از مهاجران خانه و کاشانه خود را به صرف ساختن آينده ای درخشان برای فرزندان و داشتن فرزندانی برومند ترک می گويند، اما گاه با غفلت از نقش و رسالت مهم خود، ناخواسته از آمال خود فاصله می گيرند.
بدون ناديده گرفتن نقش برنامه ريزان اجتماعی در حمايت از کودکان و جوانان مهاجر از يک طرف و ضرورت ايجاد تشکل های قومی منسجم و فعال در کشورهای مهاجر پذير، بايد گفت که پدران و مادران در اين ميان نقشی ديگر ايفا می کنند

مصاحبه: مهاجرت و آسيب های روحی؛ تجربه های شما

2009-09-30T14:33:00.002-04:00

مهاجرت و آسيب های روحی؛ تجربه های شما

در مهاجرت گاه فرد دچار گسستگی يا بحران هويت می شود، اعتماد به نفس او خدشه دار می شود و اين سرآغازی است برای اضطراب و افسردگی.

هر چند به گفته دکتر عباس آزادیان، روانپزشک ایرانی مقیم تورنتو، میزان ابتلا به آسیبهای روانی پس از مهاجرت تحت تأثیر عوامل مختلف نظیر سن، جنس، نحوه مهاجرت، شرایط اقتصادی اجتماعی مهاجران و عوامل دیگر متفاوت است.

دکتر آزاديان با اشاره به گروههای مختلف مهاجران ايرانی از حيث زمان و علل مهاجرت می گويد : در بحث مهاجرت و آسيب های روحی روانی يک موضوع عام، پيشينه فرهنگی افراد است. فرد از يک فرهنگ نيمه سنتی و نيمه مدرن يک دفعه کنده می شود و به يک جامعه سرمايه داری پا می گذارد و اين موجب ايجاد گسست هايی از نظر انطباق فرد با محيط جديد می شود.

وی از تغيير موقعيت اجتماعی افراد پس از مهاجرت، به عنوان يکی از عوامل ايجاد آسيب های اجتماعی ياد می کند و می گويد: "در بين بيماران کم نيستند افراد متخصصی که اينجا کارگری می کنند و همين موجب تناقض می شود.علاوه بر آنکه سن هم نقش مهمی دارد به طوری که افراد مسن و يا خيلی جوان ديرتر دچار انطباق می شوند."

به گفته وی بر اثر استرس و شوک، غده هيپوتالاموس فعال ميشود و نوعی ماده شيميايی ترشح می کند که روی هيپوفيز در مغز انسان تاثير می گذارد؛ هيپوفيز فعاليت کل غدد داخلی از جمله غده فوق کليوی را کنترل می کند.

با تداوم استرس در فرد و ترشح کورتيزول بخشی از سلولهای "هيپوکمپس" که وظیفه کنترل حالات روحی و عاطفی انسان را بر عهده دارد از بین میرود و فرد دچار افسردگی و مشکل حافظه و تمرکز میشود.

دکتر آزادیان معتقد است هر قدر آمادگی فرد برای مقابله با مسائل مهاجرت بیشتر باشد تطابق با محیط و شرایط جدید بهتر صورت میپذیرد.

او دل آشوبی، نگرانی دایم، عدم تمرکز، بی حوصلگی، اختلال در خواب، گوشه گیری، کابوس و تعریق را علایمی ذکر میکند که به محض مشاهده میبایست با پزشک خانواده در میان گذارده شود.

با فرا رسیدن فصل سرما در مناطق مختلف کشورهای سردسیر احتمال بروز و تشدید آسیبهای روحی مهاجران بیشتر میشود و از این روی پیشگیریهای لازم ضروری به نظر میرسد.

مصاحبه: خشونت علیه زنان

2009-09-30T09:13:00.003-04:00

خشونت علیه زنان متآسفانه رایج ترین نوع خشونت در جهان است. مبارزه با این خشونت بطور رسمی از دسامبرسال 96 در دستور کار سازمان ملل قرار گرفته است. خشونت را چگونه میشود تعریف کرد؟ و آزار روانی چه شکل های رایجی دارد؟ دکتر آزادیان با مصاحبه ای با پریسا احمدیان به این مطالب می پردازد.

آقای دکتر ضمن تشکر از قبول این مصاحبه ممکن است تعریفی از خشونت روانی داشته باشیم؟
با عرض سلام مجدد خدمت شنوندگان عزیز رادیو رسانه و با تشکر از شما که دوباره این امکان را برای من فراهم کردید که چند دقیقه ای درخدمت شنوندگان عزیز باشم، و بخصوص که این مصاحبه همزمان با روز جهانی مبارزه برای پایان دادن به خشونت علیه زنان است، روزی که سازمان ملل در حدود ده یازده سال پیش در دسامبر 1996 آن را به عنوان روز سمبولیک مبارزه و تلاش برای پایان دادن به خشونت علیه زنان تعیین کرده است. طبیعتا مبارزه با خشونت نباید محدود باشد به یک روز،و هر روز سال باید روزی باشد برای مبارزه با خشونت و به خصوص مبارزه با خشونت علیه زنان. می دانیم که الآن در جهان شایع ترین نوع خشونت، خشونت علیه زنان میباشد. و با توجه به اینکه همه ما در خانواده زندگی می کنیم؛ ما در داریم، خواهر داریم و دختر داریم اهمیت این مسئله را و نقش مهم مبارزه علیه خشونت را در خانواده ها در واقع برجسته می کند. اجازه بدهید قبل از اینکه به خشونت روحی بپردازم یک اشاره ای بکنیم به انواع خشونت. چونکه خشونت روحی فقط یک نوع خشونت هست و خشونت را می توان بشکل های مختلف تقسیم بندی کرد. یکی از این تقسیم بندی ها که من خودم در برنامه های رادیو رسانه تکیه کردم تقسیم بندی به سه دسته بود: خشونت فیزیکی و آزارهای روحی روانی و خشونت جنسی.
من خشونت فیزیکی را استفاده از زور و قدرت برای کنترل کردن یک فرد دیگر تعریفش کردم: که شامل برخورد مستقیم فیزیکی می شود، استفاده از یک سلاح یا یک وسیله می شود و یا برخوردهای فیزیکی مثل هول دادن، گاز گرفتن، کشیده زدن، لگد زدن، کشیدن مو، استفاده از چاقو، استفاده از انواع وسایل و سلاح ها و امثال آن می شود.
خشونت روحی روانی از نظر من استفاده از کلام یا عمل هست در برخورد با همسر و زن و بعضی مواقع حتی بی عملی میشود آزار روحی روانی به حساب بیاید. وقتی که فرض کنید زن بیمار است و احتیاج به کمک دارد ولی ما آن کمک را دریغ کنیم و در اختیار فرد قرار ندهیم، این هم خودش یک نوع آزار روحی به حساب می آید. مثال های دیگر آزار روحی تهدید به مرگ، تهدید به استفاده از خشونت، تهدید به خشونت و آسیب رساندن به بچه ها در واقع خودش از انواع شدید آزارهای روحی حساب می شوند. حتی موارد ظریف تری مثلا خود داری از قدر دانی کردن، اگر من کار زیادی برای یک نفر انجام بدهم ولی با بی توجهی آن فرد مواجه بشوم خودش یک نوع خشونت روحی است: توی رابطه ای که بر اساس عشق بوده علاقه نشان ندادن و عشق را نشان ندادن، بی اعتنائی کردن. حتی انتقادهای بی جا می تواند جزو این گونه خشونت ها به حساب بیاید، ایجاد محدودیتهای مالی هم می تواندد جز خشونت های روحی روانی قرار بگیرد، محدود کردن دسترسی زن به پول و سایر امکانات رفاهی خانواده هم از انواع خشونت روحی میباشد. طبیعتا اینطوری که من تعریف می کنم بعضی از انواع خشونت ها شدید تر است. مثلا تهدید به مرگ کردن خشونت شدیدتری است ولی مثلا توجه نشان ندادن خشونتی است که به نسبت به تهدید به مرگ خشونت حدت کمتری دارد.
بعد بالاخره خشونت جنسی است که در واقع هر نوع رفتار جنسی که بقصد توهین، بی احترامی، تحقیر، کنترل و آزار فرد دیگر صورت بگیرد، اینها خشونت جنسی می تواند تلقی بشود که از تجاوز شروع می شود تا دست زدن به بدن کسی بدون اینکه آن فرد بخواهد را شامل میشود. حتی اجبار به پوشیدن لباس های تحریک آمیز وقتی که آن فرد نمی خواهد آن لباس ها را بپوشد و انواع فراوان دیگری که خشونت های جنسی می تواند پیدا کند را باید در نظر گرفت. پس بطور خلاصه اگر بگویم در مورد انواع خشونت من سه دسته تقسیم کردم. بعضی از گروه های دیگری تقسیمات بیشتری کرده اند مثلاً شش دسته ولی حاصل یکی است. ولی فکر می کنم چهارچوبی را که من مطرح می کنم خیلی عمومی و تقریبا همه چیز را در بر می گیرد. خشونت فیزیکی، خشونت روحی روانی و خشونت های جنسی ونمونه های خشونت روحی را که با شما مطرح کردم.

بله بدین ترتیب شما جواب سئوال دوم من را هم دادید که شیوه های مختلف خشونت کدام هستند.

اجازه بدهید سئوال خودم را اینگونه مطرح بکنم که فکر نمی کنید که هر کدام از این خشونت هایی که شما مطرح کردید در بطن خودش یک آزار روانی در پی دارد؟ برای مثال زنی که مورد آزار فیزیکی قرار می گیرد این زحم التیام پیدا می کند ولی آثار روانی آن باقی خواهد ماند؟

شکی نیست. ما انواع خشونت ها را که در انتزاع بررسی نمی کنیم. این تقسیم بندی بیشتر برای اینکه ارتباط ما را راحت تر بکند، مطالعه کردن موضوع را راحت تر بکند صورت گرفته است. ولی در واقعیت انواع مختلف خشونت که جدا از هم اتفاق نمی افتند. مثل مسائل اجتماعی. اگر ما علت مثلا فقر را بخواهیم بررسی کنیم ممکن است ده تا پنج تا شش تا علت مختلف را مطرح بکنیم. اینکه جدا کردیم این علت ها را به معنی این نیست که در واقعیت زندگی اینها جدای از هم پیش می آیند. معمولا برای یک فرد علت های مختلف در کنار هم وجود دارند. برای مثال اگر خشونت جنسی وجود داشته باشد غیر ممکن است خشونت بدون خشونت فیزیکی باشد. شکی نیست همه انواع خشونت در نهایت تآثیر روحی روانی دارند. در واقع تقسیم کردن خشونت به آن سه نوعی که من گفتم و جدا کردن تأثیرات روحی روانی تکیه بر این مسئله است که مواقعی پیش می آید که خشونت فیزیکی وجود ندارد یا خشونت جنسی وجود ندارد ولی هنوز خشونت وجود دارد. مثلا توهین کردن از این دسته است. ولی اگر خشونت جنسی وجود داشته باشد، اگر هر نوع خشونتی وجود داشته باشد، شما شک نباید داشته باشید که خشونت روحی هم در کنارش و جزو آن وجود دارد. اگر خشونت فیزیکی باشد معمولا با توهین همراه است. معمولا با تحقیر همراه است. خود خشونت فیزیکی تحقیر کننده است. و در نتیجه وقتی اثرات جسمی از بین رفته و وقتی زخم و آن کبودی بدن از بین رفته هنوز تاثیر روحی آن خشونت می ماند و بعضا سالهای طولانی می ماند. یکی از بیماران من آقائی 28 ساله است. ایشان وقتی بچه بود از صدای پای پدر می فهمید که پدر امشب مست است و می رفت مخفی می شد. گاهی اوقات پدر اینها را پیدا می کرد و کتک میزد. 20 سال بعد که من او را دیدم هنوز تآثیرات روحی آن خشونت فیزیکی 6ــ7ــ8ــ سالگی روی این فرد مانده است. پس تأثیرات فیزیکی ممکن است از بین برود ولی تأثیرات روحی مسلما دوام بیشتری دارد و تاثیر ناگوار طولانی تری دارد.

نقش عوامل فردی در بروز خشونت چه می باشد؟

عوامل متعددی در بروز خشونت نقش دارد و ما می توانیم عوامل اجتماعی، عوامل خانوادگی و عوامل فردی را مطرح کنیم. در سطح فرد کسی که خشونت را تجربه کرده و مورد خشونت قرار گرفته، بیشتر امکان دارد که در آینده دست به خشونت بزند. این به خصوص در مورد کودکان صادق است. کودکانی که در محیط خشن بوده اند، کودکانی که تنها راه حل مشکلات و اختلافات در خانواده را خشونت پدر علیه مادر دیده اند، و یا خشونت والدین را دیدند علیه بچه ها، اینها بیشتر احتمال دارند که دست به خشونت بزنند وقتی بزرگ شدند. ما می دانیم کسانی که از مواد مخدر و الکل استفاده مصرف می کنند، این ها بیشتر ممکن است دست به خشونت بزنند. خوب اینها عوامل فردی است. بعضی عوامل فردی خیلی هم فردی نیست. مسئله فقر برای مثال خوب کسی که فقیرتر است واسترس ها و تنش ها و ناراحتی های بیشتری را مجبور است تحمل کند به خاطر اینکه امکانات مالی خیلی کمتری در دسترس اش است. ولی خوب فقر از این زاویه یک زاویه فردی است. ولی از زاویه دیگر یک مسئله اجتماعی است. جامعه ای که حالا سیستم اقتصادی آن و سیستم اجتماعی آن این امکان را می دهد که فقر به شکل گسترده ای در خانواده نقش داشته باشد. دوباره یک مسئله دیگری که هم فردی است و هم اجتماعی مسئله باور جامعه است. چونکه باور جامعه در نهایت باور فرد هم می تواد بشود. و اگر جامعه خشونت را تائید بکند و یا حتی به یک شکل هائی تشویق بکند طبیعتا فردی هم که در آن جامعه زندگی می کند، مردی هم که در آن جامعه زندگی می کند، بیشتر ممکن است دست به خشونت بزند تا کسی که در یک جامعه دیگری و فرهنگ دیگری زندگی می کند که در آن جامعه و فرهنگ با خشونت به شدت مقابله می شود و برخورد می شود.

شما اشاره ای داشتید در صحبت هایتان به نقش فرهنگ حاکم بر جامعه در بروز خشونت آیا می شود در این مورد بیشتر توضیح دهید؟

به نظر من مسئله فرهنگ نقش اساسی دارد در بروز یا عدم بروز خشونت. یک مطلبی را داشتیم میخواندم که ربطی هم به خشونت نداشت؛ یک مطلبی در مورد مغز و فعالیت مغز، وبر خوردم به یک مطلبی که در استرالیا چاپ شده بود در آپریل 2005. یکی از روحانیهای مسلمان استرالیا که اهل قلم هم هست سئوال خیلی مهمی را مطرح کرده بود و جوابی که داده بود به نظرم از سئوالش خیلی مهم تر است. ایشان نوشته بود که در هر دقیقه جائی در دنیا یک زن مورد تجاوز قرار میگیرد و بعد سئوال کرده بود چرا؟ حال ایشان در جوابش بجائی که به شرایط جامعه بپردازد، به جای اینکه به قوانین ناکافی در برخورد با تجاوز و خشونت بپردازد، به جائی که به ناتوانی مردها در کنترل خودشان بپردازد به جائی که به ده ها دلیل دیگر بپردازد می نویسد: هیچ کس را نباید سرزنش کرد به جز خود زنها . او اضافه میکند که زنها زیبائی شان را به نمایش می گذارند که تا همه ببینند. یعنی فرهنگی که می گوید مقصر خشونت یا مقصر تجاوز خود زنی است که حالا چون دامن کوتاه پوشیده و یا لباس تنگ پوشیده و این جور مسائل باید مورد سرزنش قرار بگیرد و نه مرد تجاوزگر. یعنی در این فرهنگ بجای اینکه کسی که دست به خشونت زده را بخواهد مورد سرزنش قرار بدهد و انگشت اتهام به طرفش دراز بکند به طرف کسی که مورد خشونت قرار گرفته انگشت اتهام دراز میکند. سئوالی که مطرح می شود این است که در کشور ما که زن ها به زور مجبورند کاملا پوشیده باشند، چرا آنها مورد خشونت قرار می گیرند؟ چرا آنها مورد تجاوز قرار می گیرند؟ به خاطر اینکه مسئله خیلی وسیعتر است و مسئله فقط این نیست که فقط زن چه طور لباس می پوشد.اینجا آن نقشی است که فرهنگ دارد و آن تائیدی است که فرهنگ می کند از لحاظ تایید خشونت. یا قوانینی که وجود ندارند تا بتوانند در مقابل خشونت قرار بگیرد. در خیلی از کشورهای غربی، به خاطر اینکه این برخورد فرهنگ در سی چهل سال گذشته صورت گرفته، قوانینی وجود دارند که در مقابل خشونت قرار می گیرند. در سال 2003 آماری که سازمان ملل می دهد این است که حدود 50 تا کشور جهان قوانین مشخصی بر علیه خشونت علیه زنان دارند. در سال گذشته این تعداد رسیده به 86. این یک رشدی را نشان می دهد . نشان می دهد که فرهنگ جهانی دارد عوض می شود. فرهنگی که دارد خشونت را تائید می کند یا مثل این مطلبی که من براتون بیان کردم شاید حتی خشونت را تشویق هم می کند اینها در حال عوض شدن است.

در جامعه های مثل جامعه ما عواملی مثل چند همسری، نداشتن حق طلاق و عواملی از این دست چقدر در بروز خشونت روانی موثر است ؟

همه عواملی که مطرح کردید تأثیر فراوانی دارد در تداوم خشونت و حتی گسترش خشونت. شما در نظر بگیرید یک مردی که توی یک جامعه ای زندگی می کند و می داند که اگر دست به خشونت بزند مورد مجازات قرار می گیرد قبل از اینکه این کار را بکند فکر می کند در مورد کارش. اگر بداند که طبق قوانین آن جامعه این زن می تواند برود و به استناد به این خشونت تصمیم به جدائی بگیرد و جدا بشود و قانون از آن پشتیبانی می کند، طبیعتا آن مرد قبل از دست زدن به خشونت ممکن است بیشتر فکر بکند. در کشور ما چنین قوانینی وجود ندارد. حتی روشنفکرترین افراد حاکمیت کشور ما اطاعت زن از مرد را مطرح می کند و آنرا ضروری می دانند. خوب این مطرح کردن اطاعت زن از مرد طبیعتا یک عواقبی خواهد داشت. اگر زن اطاعت نکرد آیا این حق را به مرد می دهد که دست به خشونت بزند؟ متآسفانه قوانین حاکم و فرهنگ حاکم بر جامعه ای ما الآن چنین حقی را به مرد می دهد و در نتیجه با دادن این حق عملا کمک می کند به گسترش خشونت. در حالی که اگر قانون این را نقص کند، اگر فرهنگ حاکم بگوید که حق جدایی حق زن است و او باید دارای حقوق دیگری هم باشد، همانطور که مرد یک سری امتیازات را دارد، بعد مرد قبل از اینکه دست به خشونت بزند به این عواقب اش فکر می کند و این می تواند درکاهش میزان خشونت نقش داشته باشد. شما حساب کنید در کشورهای غربی زن راحت تر می تواند بگوید مورد خشونت قرار گرفته و بعد مرد حالا آن عواقبی که باید به چشم خواهد دید. در کشو ما حتی صحبت در مورد این مسئله در واقع وجود ندارد. کار تحقیقی در مرد این مسئله صورت نمی گیرید. شما بروید بگردید ببینید چند کار تحقیقی در مورد خشونت علیه زنان در کشور ما صورت گرفته است. از تعداد انگشتهای یک دست تجاوز نمی کند. پس یک موضوع دیگر مسئله صحبت کردن و صحبت نکردن در مورد خشونت است، مطالعه کردن یا مطالعه نکردن در مورد خشونت است و متاسفانه فرهنگ حاکم و قوانین حاکم در ایران این مطالعات را محدود می کندو در نتیجه به طور غیر مستقیم به گسترش خشونت کمک می کند.

سطح آگاهی افراد جامعه در کاهش خشونت چقدر موثر است؟ آیا ما شاهد خشونت در قشر روشنفکر جامعه هم هستیم؟

اصولا سطح فرهنگ و سطح آموزش باید نقش مثبت داشته باشد ولی در بعضی موارد آدم نا امید می شود وقتی بعضی از مطالعات و بعضی از مسائل را می بیند. اتفاقا یکی از این مطالعات محدودی که توی ایرا ن صورت گرفته به وسیلۀ دکتر شهلا اعزازی که در سال 1380 این مقاله شان چاپ شد. توی این مطالعه ایشان سطح سواد را و ارتباط آنرا با میزان خشونت بررسی کردند. ایشان متأسفانه نشان داده اند که تفاوت چندانی از لحاظ میزان خشونت بین کسانی که مدارک دکتری دارند در مقایسه با آنها که مدارک پایینتری دارند وجود ندارد.
حداقل اگر تفاوتی هم باشد آنچنان زیاد نیست. پس حتی در کسانی که مدارک دکتر هم گرفته اند ما می توانیم خشونت را ببینیم. و من مسلما درکار خودم شاهد هستم و افرادی را می بینم که تحصیلات خیلی بالائی دارند و دست به خشونت می زنند. اتفاقا همین هفته پیش یکی از خانم هائی که توی مطب من بود ایشان اصرار داشت که من حتما در مورد این مطلب اشاره داشته باشم و مقاله ای بنویسم. ایشان شوهرشان نویسنده ای در ایران است و کتاب هائی متعددی چاپ کرده اند. ایشان می گفت خشونت، در آن چهار چوبی که من در مطالب خود نوشته ام، همان چهار چوب در خانواده خودشان وجود دارد و در میان خیلی از روشنفکرهای دیگری این خانم با آنها آشنا هستند مقدار زیادی خشونت وجود دارد، شکاکیت به زن ها است و محدود کردن زن ها از لحاظ بیرون رفتن و از لحاظ ارتباطات اجتماعی داشتن و غیره وجود دارد.
متاسفانه نویسنده ها کمتر در مورد این مسئله توی خاطراتشان یا در تجارب شخصی شان اشاره می کنند.
اخیرا کتاب نامه های فروغ آمده است بیرون. خوب فروغ از یک خانواده به نسبه روشنفکر بود. تجربه فروغ را من برایتان می خوانم از کتاب خاطرات فروغ به نام اولین تپش های عاشقانه قلبم. من یک قسمت هایش را برایتان می خوانم. این نامه ای است که به پرویز شاپور شوهرش خودش در آن موقع نوشته بود:
"چرا در میان مردمی که جز آزار دادن من هدف و مقصودی ندارند تنها گذاشته اید. من نمی توانم در مقابل کسانی که به تو و به من فحش می دهد ساکت بنشینم. من اینجا نمی توانم هر روز دعوا کنم. هر روز کتک بخورم... به خدا من زندگی در میان بیابان در زیر آفتاب سوزان را به ماندن در اینجا ترجیح می دهم دیگر در آنجا کسی نیست تا در هر ساعت و بر سر هر موضوع جزی مرا فاحشه و نا نجیب خطاب کنند. من هم انسانی هستم. شخصیتی دارم. احساساتی دارم. من یک بچه دو ساله نیستم. من نمی توانم هر روز موهای خودم را در چنگ این و آن ببینم. گوش من دیگر نمی تواند این سخنان رکیک و این فحش های وقیحانه را بشنود."
این تجربه یک روشنفکر است. خوب فروغ کاملا شناخته شده است کارها یشان. نقش برجسته ای که در ادبیات و در شعر ما داشته اند کاملا شناخته شده است. حالا اجازه بدهید پاسخ پرویز شاهپور را، که ایشان هم روشنفکر خیلی برجسته ای بود و کارهائی که کرده فوق العاده و شاید همیشگی باشد و جاودانه، بیاورم. پاسخی که پرویز شاهپور به ایشان می دهد این است که:
" تورا دختر با ارزشی می دانم. ولی اصولا نسبت به جنس مخالف نظر خوبی ندارم. نمی توانم باور کنم که درنزد شما ها حقیقتی یافت شود و اگر هم یافت شود مطمن هستم بسیار نا قابل و ناچیز است."
این باور فرهنگی است که در روشنفکران ما وجود دارد. حداقل در بخشی از روشنفکران ما وجود دارد. طبیعتا اگر باور من به زن به جنس مخالف این باشد که آنها توشون حقیقتی وجود ندارد و اگر حقیقتی هم باشد حقیقت بسیار ناقابل و ناچیز است طبیعتا این باور تعیین کننده برخورد من خواهد بود با آنها و مسلما این برخورد خیلی عالی نخواهد بود. مسلما آنها را با خودم برابر نخواهم دید و در نتیجه با آنها به عنوان برابر برخورد نخواهم کرد. و اینها مسائلی است که متاسفانه در میان روشن فکران به اندازه کافی به آن پرداخته نشده است. افراد زیادی را دیده ام که از فعالان سیاسی هستند، نقش های برجسته ای در گروه های مختلف خودشان دارند ولی وقتی پای صحبت همسرانشان مینشینی آنها از خشونت میگویند؛ از خشونت روحی روانی بطور مسلم ولی حتی خشونت های نوع دیگر. چطوری می شود که این تناقض را توضیح داد؟ اگر من برای آزادی کشورم مبارزه می کنم، برای آزادی انسان ها بطور کلی مبارزه می کنم چطوری می توانم زنی را در خانه خودم اسیر کنم؟ حالا آن زن می خواهد دختر من باشد یا همسر من باشد یا خواهر من باشد. یک مورد دیگر اشاره کنم؛ یک دختر 22 ساله ای است که پدرش یکی از فعالین جنبش چپ بوده و ایشان می گفت هم کلاسی های پسر او، دختری 22 ساله که از 6-5 سالگی در کانادا بوده، اجازه ندارند به خانه تلفن بکنند. خوب این خشونت است یعنی اگر این دوست این یا هم کلاسی او برای مسائل درسی احتیاج داشته باشد تماس بگیرد اجازه ندارد تلفن را بردارد و با خانواده تماس بگیرد. چرا ؟ چون این پدری که مبارز سیاسی است و برای آزادی دارد مبارزه می کند نمی تواند اینرا تحمل کند و توهین می کند به این دختر و انواع و اقسام لقب های نا مناسب را به این دختر می دهد.

به نظر شما چه عواملی باعث کاهش خشونت چه در سطح خانواده و چه در سطح جامعه می شوند؟

طبیعتا اگر خشونت عوامل مختلفی داشته باشند و آن طوری که گفتم دارد، در سطح جامعه خانواده و فردی، باید به همه آن مسائل پرداخته شود. توی پزشکی چیزی که ما مطرح می کنیم به عنوان پزشک می گویم سه نوع جلوگیری است. جلوگیری اولیه، جلوگیری ثانویه و بالاخره جلوگیری که در واقع درمان پیچیدگیهای بیماری است. نوع اول جلوگیری است یعنی که ما مانع بروز یک مسئله ای و بیماریی می شویم. بهترین راه درمان بیماری دیابت یا قند خون این است که بیمار نشوید. اگر مواظب غذا یتان شوید ورزش بکنید به اندازه کافی، درواقع می توانید کمک کنید که هیچ وقت دچار این بیماری نشوید. اگر ما بتوانیم راه هائی را در جامعه وپیاده بکنیم که مانع خشونت بشود کار اصلی را کرده ایم. چرا؟ چون در مراحل بعدی هر اقدامی بکنیم اقدامات محدودی خواهد بود و تآثیر محدودی خواهد داشت. یعنی اگربایستیم تا خشونت صورت بگیرد و گسترش بیابد و بعد امکانات در اختیار خشونت دیده ها قرار بدهیم خوب در این صورت فقط به آن فردی که مورد خشونت قرار گرفته است کمک داده می شود و کمک محدودی خواهد بود، ودر ضمن هزینه خیلی زیادی را هم در برخواهد داشت. پس در درجه اول باید کارهائی بکنیم که جلوی خشونت گرفته بشود.
در سطح جامعه باید قوانینی بر کشور حاکم شود که به طور مشخص خشونت را در خانواده و بر علیه زنان، برعلیه کودکان، علیه سالمندان و علیه کسانی که دچار بیماری های روحی روانی هستند و ناتوانی دارند که از خودشان مراقبت کنند؛ در همه این موارد باید خشونت را منع کرد و بعد اگر قوانینی وضع شده است آن قوانین باید تبلیغ شود. پس این وظایف رسانه ها می شود، وظایف مدارس می شود، وظایف سیستم آموزشی می شود؛ حتی مسئولیت پزشکان می شود که در مورد این قوانینی که، حالا در این مرحله که صحبت می کنیم، وضع شده است صحبت کنند. امیدواریم که وضع شوند چنین قوانینی در یک مرحله ای در ایران و آن قوانین این پیغام را بیاورند در جامعه، بیاوردند در خانواده ها و به افراد برسانند که خشونت توی این جامعه خاص و جامعه ما ایران تحمل نمی شود.
مسائل فردی را اگر نقش الکل است، اگر مسئله فقراست طبیعتا سیستم هائی باید وجود داشته باشد که با مسئله فقر برخورد کند. اگرفقر کمک می کند به بالا رفتن درصد خشونت، خوب طبیعتا ما باید به آن پاسخگو باشیم و سیاست هائی در سطح جامعه و در سطح خانواده داشته باشیم که میزان فقر را کمتر بکند. طبیعتا اینها مسائل گسترده ای است که واقعا نیاز به هماهنگی تمام سیستم های مختلف و چارچوب های مختلف جامعه دارد که بتوانیم این تغییرات را در جامعه ایجاد بکنیم. ما می دانیم که بیکاری در بروز خشونت نقش دارد. طبیعتا باید سیستم هائی باشد که با مسئله بیکاری برخورد کند. یا اگر مواد مخدر یا حتی بیماری های روحی روانی، اگر اینها باعث گسترش خشونت می شود، باید ما سیاست هائی داشته باشیم که با این خشونت ها برخورد بشود. اگر خشونت فقط در حد فرد باشد برخورد فردی با آن شخص مثل درمان و گاهی اوقات نشستن و صحبت کردن و حتی استفاده از دارو می تواند نقش داشته باشد. ولی دارو و گفتار درمانی بیشتر در مورد افراد خاصی می تواند نقش داشته باشد و در سطح جامعه نمی تواند عاملی باشد که سیاست ها را تعیین کند.
سیاست ها در درجه اول باید معطوف به این شود که خشونت مورد مطالعه قرار بگیرد، علتش مورد بررسی قرار بگیرد، مراکزی باشد برای چنین مطالعاتی و امکانات مالی باشد برای چنین مطالعاتی. سیستم آموزشی هم در خدمت برخورد با این مسئله باشد. و واقعا رسیدن به این باور که خشونت نادرست است، خشونت تاثیر منفی دارد ایجاد این باور در سطح کسانی که قانون گذار هستند، در سطح کسانی که در کشور سیاست گذارند می تواند نقش مهم و اساسی داشته باشد. در این صورت ممکن است به آن روزی برسیم که خشونت در جامعه جایی نداشته باشد، که به نظر می آید راه طولانی هم داریم در کشور خودمان حداقل. باید در مورد این مسئله صحبت کرد، جنبه های مختلف آن را بررسی کرد، همین موادری که شما گفتید مسئله نقش چند همسری را مطرح کرد، نقش صیغه را و اینکه چگونه این مسائل در گسترش خشونت تأثیر می گذارد؛ حق و حقوق نداشتن زنان را باید مطرح کرد و اینکه چطوری این مسئله باعث گسترش خشونت می شود و با مطرح کردن، آموزش دادن و در نهایت درگیر کردن گروه بیشتری از مردم در زندگی اجتماعی شاید بتوان در نهایت سیستم حاکم را مجبور کرد که بعضی از مسائل را در نظر بگیرند. در نهایت من در کشور خودمان شک دارم که توی این چهار چوب ها بشود، و در این چهار چوب حکومت فعلی ما اصلا بتوانیم چنین قوانینی داشته باشیم. در سطح کشور ما تغییرات خیلی اساسی تری لازم باشد قبل از اینکه ما برسیم به نفی خشونت و نفی خشونت علیه زنان.

آقای دکتر آزادیان یک بار دیگر از شما تشکر می کنم بخاطر وقتی که در اختیار ما گذاشتید.
خیلی ممنون ومن تشکر می کنم از گردانندگان رادیو رسانـــه که یک بار دیگر این امکان را برای من فراهم کردید که در خدمت شنوندگان رادیــو باشم

توان مغز، فصل اول

2009-08-02T16:37:00.001-04:00

فصل اول

من و تو یکی شوریم

از هر شعله ای برتر،

که هیچگاه شکست را بر ما چیرگی نیست

چرا که از عشق

رویینه تنیم

من و تو- احمد شاملو

توان مغز

تازه دورۀ تخصصی خود را آغاز کرده بودم. در انستیتوی روانپزشکی کلارک[1] کار میکردم. این مرکز اکنون بخشی از مجوعه مرکز اعتیاد و سلامت روان[2] که خود بخشی از برنامه روانپزشکی دانشگاه تورنتو است میباشد.

صبح اولین سه شنبه جولای بود. احساسهای متفاوتی در من در جریان بود. از یک طرف شور و حال به پایان رساندن پزشکی و آغاز دورۀ روانپزشکی، و از طرف دیگر اضطراب و تشویش به عهده داشتن استقلال بیشتر و مسئولیت بیشتر. در افکار خود غوطه ور بودم که پرستاری که با من کار میکرد به من گفت: "آقای دکتر اولین مریضتان آماده است." از زمانی که اولین بیمار خود را در ابتدای دورۀ تخصصی خود دیده ام تا آخرین بیماری که امروز دیدم مسئلۀ توان- و ناتوانی- ذهن انسان مرا شیفته خود کرده است. در کار خود انسانهایی را دیده ام که با قدرت فکر و نیروی اراده خود از دشوارترین شرایط خود را رهانده اند و زندگی خود را از نو ساخته اند و انسانهایی که در منفی گرایی و خرافات اسیر بوده اند و توان حل مسائل بسیار ساده زندگی خود را نداشته اند.

به آرامی وارد اتاق شدم. اولین مریضم که در صندلی لم داده بود برخواست. اول من خودم را معرفی کردم:

- دکتر عباس آزادیان

با لحنی آرام گفت:

- عیسی مسیح

قد بلندی داشت، حدود 190 سانتی متر، با موهای ژولیده و بلندی که به شانه هایش میرسید. ریشهایش نتراشیده بودند. ته دلم خنده ای نشست ولی بیشتر جا خوردم. نه خنده و نه اضطراب خودم را نشان داد. با اینکه یاد گرفته بودم که بحث کردن با کسانی که عقاید توهمی دارند بی فایده است با او وارد جدل شدم. از او خواستم معجزه ای کند. مثلاً یک گیاه کوچک به اتاق دانشجویی من اضافه کند. طبیعتاً چنین جدلی بی فایده بود. باور او آنچنان قوی بود که به راحتی نمیشد خدشه ای در آن وارد کرد.

از لحاظ توان فکر، اولین بیمار من استثناء نبود. انسانهای زیادی را میبینم که به باورهای فکری بی معنی و غیر منطقی اعتقاد دارند و انسجام خاصی در باورهای غلط آنها وجود دارد. متاسفانه بسیاری از آنها نمیتوانند از این باورهای غیر منطقی فاصله بگیرند و آن باورها را نقد کنند.

چندین سال پیش علی را برای اولین بار در یک گروه درمانی دیدم. روحیۀ به هم ریخته ای داشت. در هر جلسه از مردن حرف میزد. جلسه را که تمام میکردم همیشه میترسیدم که دیگر او را نبینم. زندگی درهم ریخته ای داشت. در زیر صندلی پارکها میخوابید. نمیخواست که در پناهگاههای دولتی به سر ببرد. احساس امنیت نمیکرد. میگفت زندگیش را مأموران جمهوری اسلامی از او گرفتند، خانواده اش را متلاشی کردند و او برای نجات جان خود مجبور به فرار شده بود. با دست خالی و روحیۀ متلاشی وارد کانادا شده بود. مدتی از جلسات ما نگذشته بود که توانست خود را از آن محیط تیره و تاری که در آن بود بالا بکشد. کاری پیدا کرد و شروع به درس خواندن کرد. علی اکنون فرد بسیار موفقی است. سالیان سال است که نیاز به درمان ندارد ولی از دوردر جریان موفقیتهای او بوده ام. چه چیزی به او کمک کرد که زندگی خود را اینچنین بازسازی بکند؟

معصومه گریه کنان وارد مطبم شد. هنوز او را بدون گریه ندیده ام. او میگوید شوهرش به او توهین میکند، به او بی احترامی میکند و حتی او را کتک میزند. میگوید در عرض بیست سال زندگی هیچ وقت لذت نبرده است و از روز اول همین آش و همین کاسه بوده است. او میگوید" جلوی مردم به من بی احترامی میکند، جلوی بچه ها که بزرگ هم هستند کوچکم میکند." علیرغم پا درمیانیهای دوستان و خانواده، تغییری در روابطشان به وجود نیامده بود. چند روزی آتش بس است و باز همان داستان قدیمی. معصومه به من گفت که چند هفته پیش تصمیم به جدایی گرفته است. او اضافه کرد که از وقتی که چنین تصمیمی گرفته است حالش بسیار بدتر شده است. احساس نا توانی عجیبی میکند. احساس میکند بدبخت تر خواهد شد. احساس میکند همه به چشم عجیبی به او نگاه خواهند کرد. خواب و خوراک نداشت و گریه را نمیتوانست از صورت خود پاک کند.

تفاوت علی و معصومه در کجاست؟

چرا یکی توان پیدا میکند که خود را از منجلابی که در آن قرار داده شده است بیرون بکشد و زندگی بهتری برای خود ایجاد کند ولی دیگری چنین توانی در خود نمیبیند؟

چرا بعضی از انسانها شاد و سر حالند و بعضی دیگر که شرایط مشابه آنها دارند، مأیوس و ناراحتند؟

چرا بعض از انسانها کمتر دچار ترس و دلهره میشوند ولی بعضی انسانهای دیگر دایم مضطرب و نگران هستند؟

چرا بعضیهای در هر شرایطی که باشند خوشحال و فعالند و بعضی دیگر در هر شرایطی که باشند ناراضی و ناراحت؟

چرا یک حادثۀ ناگوار کوچک بعضی از زندگیهای را متلاشی میکند و بعضی افراد را خانه نشین و منزوی میکند ولی بعضی دیگر بدترین حوادث را تحمل میکنند و با قدرت بیشتر به جنگ زندگی میروند؟

باربارا برای اضطراب شدیدش پیش من آمده بود. سه سال قبل از آن در رستورانی کار میکرد که درب آشپزخانه به صورتش میخورد و او را به زمین میزند. ظاهراً از لحاظ فیزیکی مسئله مهمی پیش نیامده بود ولی از لحاظ روحی باربارا متلاشی شده بود. به هیچ دری بدون وحشت نزدیک نمیشد. حداقل ده دقیقه طول میکشید که از آستانۀ در مطب من بگذرد و وارد اتاق بشود، آنهم به شرطی که من جلوی در بایستم و در را محکم نگه بدارم. اگر ده بار هم من وارد اتاق میشدم و از اتاق خارج میشدم تا نشان بدهم که در محکم است و تکان نمیخورد او باور نمیکرد و هنوز وحشت فوق العاده ای از نزدیک شدن به در داشت. در خانه دخترش باید جلوی او راه میرفت و درها را برایش باز میکرد. وقتی به عنوان یک روش درمانی از اومیخواستم در ذهنش از یک در گذشتن را تصور کند به شدت نا آرام میشد و شروع به جیغ کشیدن میکرد.

سندی در یک حادثۀ هلیکوپتر به شدت آسیب دیده بود. در این حادثه سه نفر جان سپردند. بدن سندی به شدت سوخته بود و تنها صورت و دستهای او آسیب ندیده بود. بر روی بدن، بازوها و پاهایش بیشتر از بیست عمل جراحی صورت گرفته بود و شش ماه در آی سی یو بستری بود. 14 ماه بعد از سانحۀ هوایی به من رجوع داده شده بود. از هواپیما ترس عجیبی داشت. علیرغم زخمهای شدید جسمی و روحی امید به تغییر در او شدید بود. آماده حضور فعال در جریان درمان خود بود و به توصیه های عمل میکرد. درمان کامل او فقط چهار ماه طول کشید. احساس میکرد که آماده است دوباره سوار هواپیما بشود. یک ماه بعد از پایان درمان خود در نامه ای به من نوشت که به دلیل موقعیت کاری همسرش مجبور شده است که به طور هفتگی به ونکوور پرواز کند. با شور و شعف به من اطلاع داد که مشکلی برای سوار شدن به هواپیما نداشته و توانسته بر ترس و اضطراب خود غلبه کند.

انگیزه من از نوشتن این مطالب فراهم کردن مجموعه ای است که به فکر و توان فکری انسان میپردازد. در این نوشته ها سعی میکنم به جدیدترین یافته های علمی در مورد مغز و توان بی پایان آن اشاره داشته باشم. تلاش خواهم کرد بعضی از سوالات فوق را در حد توان خود و بر اساس تجارب خود پاسخ دهم. هدف در نهایت فراهم کردن جنبه های کلی است که در برخورد با مسائل و مشکلات و در غلبه بر دردها و رنجها بتوان مفید حال افراد شود که تا آنها بتوانند از بعضی عقده ها و ترسهای واهی خود رها شوند و در آرامش بیشتری زندگی کنند. در این نوشته های به موارد تجربی متعددی اشاره خواهم کرد و عوامل موفقیت و یا شکست در این موارد را بررسی خواهم کرد.

در این نوشته ها خواهیم دید که بدن انسان به تصویرهای ذهنی پاسخ میدهد و با استفاده از این تصویرهای ذهنی میتوان در مقابله با مشکلات خود را قویتر کند و در نهایت بر آن مشکلات غلبه کند. باور فرد به موفقیت و قدرت خود میتواند کلید حل گره های کور زندگی فردی باشد. متاسفانه بسیاری از انسانها باور خود به توان خود و به خصوص توان فکری خود را از دست داده اند. میتوان این توان را باز یافت. میتوان به فکر و اندیشه در خود میدان داد و از این طریق در عمل خود تغییر ایجاد کرد. بارها در کار خود دیده ام که انسانی در مقابله با یک مشکل کوچک به زانو در آمده است. در واقع آنها در مقابل ترس و وحشتهای بی مورد خود است که تسلیم شده اند. در مقابل کسانی هستند که با مشکلات متعددی دست به گریبانند ولی استوار می ایستند و بر همه آن مشکلات غلبه میکنند. آنها به نیروی فکری فوق العاده خود باور دارند و از آن برای به جنگ این ناملایمات رفتن استفاده میکنند. ولی در همه ما توان دوباره به خود آمدن وجود دارد. میتوانیم دوباده به تواناییهای خود ایمان بیاوریم.

فروغ فرخزاد وقتی به "تولد دوباره" میرسد تواناییهای درونی خود را، شورها و اشتیاقهای مدفون شده را میبیند و میخواهد آنها را دوباره زنده کند. وقتی میسراید:

"به آفتاب سلامی دوباره خواهم داد

به جویبارها که در من جاری بود

به ابرها که فکرهای طویلم بودند

...

می آیم می آیم می آیم

و آستانه پر از عشق میشود

و من در آستانه با آنها که دوست میدارند

و دختری که هنوز آنجا،

در آستانه پر عشق ایستاده، سلامی دوباره خواهم داد.

[1] Clark Institute of Psychiatry

[2] Center for Addiction and Mental Health (CAMH)

توان مغز، فصل دوم

2009-08-02T16:36:00.001-04:00

فصل دوم

زمین آبستن روزی دیگر است

این است زمزمۀ سپید

این است آفتاب که بر می آید

تک تک، ستاره ها آب میشوند

سرود پنجم- احمد شاملو

قدرت بی پایان فکر انسان

چرا بعضی انسانها در زندگی موفقترند و بعضی کمتر موفقند؟ چرا بعضی انسانها به بسیاری از خواسته های خود میرسند ولی انسانهای دیگر در همۀ اهداف خود شکست میخورند؟

ممکن است بگویید: شانس! ممکن است بگویید آدمهای موفق از پدر و مادر خود پول زیاد، یا هوش زیاد یا هر دو را به ارث برده اند و در نتیجه موفقترند. ممکن است اضافه کنید آنهایی که از خانواده های نا موفق می آیند نمیتوانند موفق شوند. یک نگاه عمومی ممکن است حرف شما را تأیید کند. فقر ممکن است فقر بیاورد و امکانات رشد را از فردی که در فقر زندگی میکند بگیرد. از طرف دیگر میبینیم که افراد زیادی از خانواده های موفق بیرون می آیند ولی انسانهای موفقی نیستند. وارن بافت[1] میلیاردر بزرگ آمریکایی اعلام کرده است که برای بچه هایش ارثی باقی نمیگذارد و سایر پولدارها را هم تشویق به این کار میکند. او بر این باور است که پول مفت تنبلی می آورد و توان تلاش را از فرد میگیرد.

در ماه آگوست 2008 شاهد مسابقات المپیک پکن بودیم. ورزشکاران کشورهای مختلف با آمادگیهای افسانه ای به رقابت برخواستند و آماده ترین آنها به پیروزی رسیدند. موفقیت بعضی از این ورزشکاران غیر انسانی به نظر میرسید. فیلیپ هشت مدال طلا برد و هفت رکورد جهان را در جریان مسابقات در هم شکست. دوندۀ جامایکایی در صد متر به راحتی و با رکوردی حیرت انگیز پیروز شد. آیا این ورزشکاران تنها به مدد آمادگی فیزیکی خود به چنین موفقیتهای میرسیدند؟ مطالعات و تجارب روزانه نشان میدهد که به غیر از شرایط مادی مناسب برای رشد و به غیر از توانایی فیزیکی، برای موفقیت، انسانها نیاز به آمادگی ذهنی-روحی دارند.

در سه دهه گذشته ورزشکاران به طور روز افزونی به اهمیت تمرینهای ذهنی در موفقیت خود پی میبرند و آنرا به کار میبرند. به نظر می آید که ورزشکاری موفق است که لحظات مسابقۀ خود را از ابتدا تا انتها و به طور کامل، نه تنها در میدان مسابقه، بلکه در ذهن خود، تمرین کرده باشد. روانشناسی ورزش در این 3-2 دهه اهمیت خاصی یافته است و مجلات علمی متعددی در این زمینه به چاپ میرسد.[2]

دکتر آلن پای ویو[3] استاد دانشگاه غرب اونتاریو[4] در سال 1986 نشان داد که مغز انسان سیستم کد گذاری دوگانه ای[5] برای ضبط اطلاعات به کار میبرد. این دو سیستم برای کد گذاری اطلاعات کلامی و غیر کلامی به کار میروند.[6] نوشته های این استاد دانشگاه اساس استفاده از "تصور ذهنی" و "تمرین ذهنی" در برنامه های ورزشکاران شد. مطالعات متعددی نشان میدهد که این تمرینهای ذهنی نه تنها توان ذهنی ورزشکاران را بالا میبرد که توان فیزیکی آنها را هم بالا میبرد.

گوانگ یو و کلی کول در مطالعه ای تلاش کردند توان ذهن انسان را اندازه گیری کنند.[7] در این مطالعه دو گروه شرکت داشتند. از یک گروه خواسته شده بود که از دوشنبه تا جمعه به مدت مشخص و محدودی و با حرکات مشخصی قدرت عضلات دست خود را بالا ببرند. قدرت دست این گروه در طول مدت آزمایش سی درصد بالا رفت. محققین از گروه دوم خواستند که از دوشنبه تا جمعه همانند گروه اول برای تقویت عضلات خود تمرین کنند ولی به جای تمرین فیزیکی حرکات را تنها در ذهن خود تکرار کنند. محققان متوجه شدند که هر چند افراد گروه دوم دست به هیچ کار فیزیکی نزدند و تنها در ذهن خود حرکات را تکرار کرده بودند قدرت دست آنها 22 درصد بالا رفت.

آیا این یک اتفاق غیر منتظره بود؟ آیا یافته های این مطالعه قابل تکرارند؟ آیا ذهن انسان اینقدر قدرتمند است که حتی بدون حرکت یک عضله قدرت بازو را بیست درصد بالا ببرد؟ ذهن انسان این قدرت را از کجا به دست می آورد؟ چه مکانیسمی در پشت این پدیده قرار دارد؟ آیا قدرتهای ما فوق طبیعی این توان را در انسان قرار داده اند یا مبناء این انرژی در جایی قرار دارد که ما از آن سر در نمی آوریم؟ و بالاخره آیا اگر ذهن انسان چنین قدرتی دارد، آیا میتوانیم از آن در جهت خدمت به خود و رسیدن به خواسته های خود استفاده کنیم؟

کتاب "مبارزه" به بررسی تاک تیکهای مبارزۀ محمد علی کلی میپردازد.[8] به نظر می آید که قبل از اینکه علم بتواند دربارۀ قدرت ذهن به یافته های خود برسد محمد علی از این قدرت آگاه بود و از آن برای پیروزیهای خود و سلطۀ خود بر دنیای مشت زنی استفاده میکرد. در کتاب می آید که علی تمامی مبارزۀ خود با حریفش را قبل از مسابقه لحظه به لحظه در ذهن خود تکرار میکرد. در واقع قبل از مسابقه او بارها در ذهن خود به شکل کامل به مبارزه با حریف پرداخته بود. در ذهن از حریف خود کتک میخورد و در مقابل آن کتک خوردن مقاومت میکرد، ضربه های حریف را میدید که به طرف او می آید و او جا خالی میکرد، خستگیهای روند 12-11 را در ذهن خود تجربه میکند و روی پاهای خود می ایستاد. وقتی محمد علی به رینگ مسابقه وارد میشده آماده پیروزی بود. بررسی رجز خوانیهای و گفته های محمد علی کلی نشان میدهد که او از روشهای مختلف ذهنی برای برتری فکری بر حریف خود استفاده میکرد. گفته های او نشانگر اطمینان به خود، خود باوری و گواهی به توان خود بود. او در رجز خوانیها خود هم به تکرار ذهنی مسابقه و تصور ذهنی روند مسابقه میپرداخت. با تلقین و روشهای ذهنی مناسب به همراه تمرینهای فیزیکی مداوم و روزانه و ذهنی مناسب محمد علی سالیان سال قدرت شکست ناپذیر مشت زنی بود.

چگونه میتوان این تأثیر شگفت انگیز و قدرتمند تفکر و تصور ذهنی را بر قدرت فیزیکی انسان توضیح داد. محققان سعی کردند ببینند مغز انسان توان تشخیص فکر و عمل را دارد یا نه؟ آنها الکترودهایی را به مغز انسان وصل کردند که تغییرات الکتریکی مغز را اندازه میگرفت. در یکی از این آزمایشها فعالیت مغزی کسانی را که مشغول اسکی بودند یا به تمرین ذهنی اسکی مشغول بودند مورد بررسی قرار گرفت. در این مطالعه مشاهده شد که تغییرات الکتریکی مغز کسانی که مشغول اسکی بودند تفاوت زیادی با فعالیت مغزی کسانی که در ذهن خود اسکی میکردند نداشت.[9]

نوار مغزی وزنه برداران هنگام تمرین نشان داد که تنها تصور وزنه برداری تحریکهای مغزی مشخصی ایجاد میکند که تفاوتی با وقتی که ورزشکاران عملاً وزنه بر میدارند ندارد.[10] این مطالعات نشان میدهد که فکر کردن به یک موضوع و تصور کردن آن فعالیتهای مشخصی را در مغز به وجود می آورد و در نهایت باعث تقویت آن فکر، و آن و عمل میشود. آیا انسانهایی که تنها به افکار منفی میپردازند، با کمترین خبر، حادثه و مسئله ای بدترین حالتها را تصور میکنند در عمل این افکار، وسواسها و ترسها را ماندگار و دایمی نمیکنند؟ و یا بدتر آیا باعث تقویت این افکار نمیشوند؟ فردی را در نظر بگیرید که به بیماری وسواس مبتلا است و از ترس بیماری به شکل مکرر به آب کشیدن و شستن دست خود مشغول است. مطالعات نشان میدهد که چنین فردی در عمل یک روند خاص مغزی را در مغز خود ایجاد و تقویت میکند. به تدریج با تقویت آن ارتباط ذهنی و سوق فعالیت مغز در جهت آن فکر و عمل وسواسی فرد توان گریختن از افکار منفی را از دست میدهد. در مقابل میتوان با تکرار آرزوهای مثبت در جهت گام برداشتن به طرف آنها اقدام کرد. شاید در همین راستا باشد وقتی شاملو میگوید:

آری

در مرگ آورترین لحظۀ انتظار

زندگی را در رویاهای خویش دنبال میگیرم

در رویاها و

در امیدهایم

سرود آن کسی که - احمد شاملو

در کار خود بارها شاهد توان اعجاب آمیز انسانها بوده ام. این افراد با نیروی اراده خود به شکل ناباورانه ای بر مشکلات غلبه میکنند. آنها از قدرت فکر خود در جهت بهبود زندگی خود و بهبود زندگی دیگران استفاده میکنند. توان این افراد به این باور آنها وابسته است که میشود مشکلات را از سر راه برداشت و هر چند زندگی بالا- پایین های فراوان دارد میتوان آزمایشهای زمانه را با موفقیت به پایان رساند. این افراد توانسته اند خود را از اسارت سرنوشت و تقدیر برهانند، به آزادی روحی قابل توجهی دست یابند. برای رسیدن به این امر لازم به قهرمان بودن و یا فردی استثنایی بودن نیست. این توانایی در همه انسانها وجود دارد. با آزاد کردن ذهن از نگاههای کهنه و محدود میتوان اراده خود را آزاد کرد و زندگی شادتر و شیرینتری داشت.

[1] Warren Buffett

[2] Canadian Journal of Applied Sport, Journal of Sport Psychology, International Journal of Sport Psychology, Journal of Human Movement Studies, The Sport Psychologist, Perceptual and Motor Skills

[3] Allan Paivio

[4] University of Western Ontario

[5] Dual Coding

[6] Paivio, Mental Representation: A Dual coding Approach (New York Oxford: Oxford University Press, 1986)

[7] G. Yue & K.J. Cole. Strength in creases from the motor program: Comparison of training with maximal voluntary and imagined muscle contractions. Journal of Neuro Physiology (67(5).1995:1114-23)

[8] N. Mailer, the Fight

[9] R.M. Suinn, “Imaginary rehearsal applications to performance enhancement,” the Behaviour Therapist 1983;8:155-9

[10] L. Baroga, “Influence on the sporting results of the concentration of attention process and time taken in the case of weight litters,” in the proceedings of the 3^rd world congress of the international society of sports psychology: Vol 3, 1973 quoted in, “the intentional experiment.” Lynne Mctaggart

توان مغز، فصل سوم

2009-08-02T16:35:00.001-04:00

فصل سوم

و عشقت پیروزی آدمی ست

هنگامی که به جنگ تقدیر میشتابد

و آغوشت

اندک جایی برای زیستن

اندک جایی برای مردن

سرود پنجم- احمد شاملو

محدودیتهای مغز انسان

مغز انسان معجزۀ بزرگ هستی و تکامل است. دانش ما از فعالیت مغز هنوز در دورۀ کودکی میباشد ولی این دانش با سرعت عجیبی در حال رشد است.

از تولد تا مرگ شاهد تحول و تغییر تواناییهای ذهن انسان میباشیم. این تحولات در چند سال اول زندگی اعجاب انگیر است. تا 20-15 سال پیش درک چندانی از نحوۀ تحول ذهنی انسان و مغز انسان وجود نداشت. باور بر این بود که مغز انسان بعد از سال اول زندگی رشد چندانی نمیکند. در چند سال اخیر شاهد مطالعات و مشاهدات فراوانی بوده ایم که شهادت به توان مغز در تغییر خود میدهد. به عبارت دیگر انسانها میتواند بدون نیاز به دارو خود را عوض کنند. این انسانها از توان بی پایان مغز خود برای ایجاد تغییر در خود استفاده کرده اند. پیش زمینۀ چنین تغییری باور به امکان تغییر میباشد.

در اینجا ما قصد نداریم رابطۀ ذهن را به نفع مارکس و یا فروید حل کنیم. مارکس فرد، آزادی و ذهن را بر اساس عوامل عینی توضیح میداد. مارکس بر این باور بود که شرایط اجتماعی و به خصوص موقعیت اقتصادی است که شخصیت انسان و چهارچوبهای فکری و ذهنی او را شکل میدهد. بر خلاف او فروید فرد و آزادی فرد را در رابطه با ذهنیت فرد و به خصوص ذهنیت ناخودآگاه او قرار میداد. البته هرکس به بررسی همه جانبۀ یک فرد دست بزند - همانگونه که در یک بیوگرافی عمیق این کار صورت میگیرد- نمیتواند تأثیر عمیق محیط تربیتی و شرایط اجتماعی را در رشد فرد نبیند. از طرف دیگر در نوشته قبلی نشان داده ام که ذهن انسان توان خلاقیت فراوانی دارد و در عمل، برای مغز، در مواقعی، تفاوت چندانی بین تصور و عمل وجود ندارد. دیده ایم که انسانهایی که میخواهند میتوانند در زندگی خود تغییر به وجود بیاورند. در واقع بین عمل و کار[1] و میل و خواسته[2] رابطه های تنگاتنگ و متقابل (دیالیکتیکی) وجود دارد.

تنها 15 سال پیش وقتی من هنوز در دانشکدۀ پزشکی دانشگاه تورنتو به تحصیل مشغول بودم به دانشجویان پزشکی گفته میشد که مغز انسان بعد از یک سالگی دیگر رشد نمیکند و تنها تغییردر مغز افول تدریجی و دراز مدت مغز تا پایان عمر است. باوری که آموزش داده میشد این بود که سلولهایی که در مغز میمیرند دیگر زنده نمیشوند، سلولهایی که ایجاد شده اند دیگر تغییر نمیکنند و ساختار مغز تغییر ناپذیر است.

حدود 150 سال پیش اولین پرفسور مغز و اعصاب ژان- مارتین شارکو[3] روشی برای مطالعۀ بیماریهای مغزی ارائه کرد که هنوز هم به طور گسترده مورد استفاده میباشد. این روش که نام روش کلینیکی – آناتومی[4] به خود گرفت بر اساس این مشاهده بود که آسیبهای ذهنی- فکری با ضایعات آناتومیک مشخصی در مغز ارتباط داشتند. به تدریج و بر اساس تجارب کلینیکی و تشریح مغز عملکردهای مختلف ذهنی – فکری – عملی به قسمتهای مختلف مغز مربوط شد. بر اساس این نظریه یک قسمت از مغز برای دیدن به کار برده میشود، یک قسمت دیگر برای شنیدن و قسمتی دیگر برای حرف زدن و الی آخر. بر اساس این نظریه هر قسمت از مغز در خدمت عملکرد خاصی است و عملکردهای مختلف مغز با هم متفاوت میباشند. از قسمت شنوایی مغز نمیتوان برای دیدن استفاده کرد و غیره.

اولین موفقیت واقعی بر اساس چنین مدلی به وسیلۀ پزشک و انسان شناس بزرگ فرانسه پیرپال بروکا[5] به دست آمد. بروکا مریضی داشت که در سلامت کامل بود ولی به تدریج توان بیان کلمات و معانی را از دست داد. تنها کلمه ای که این مریض میتوانست بیان کند لغت "تن"[6] بود و از آنجایی که این لغت را به طور مرتب تکرار میکرد به "تن – تن" معروف شده بود. وقتی این بیمار فوت کرد مغز او باز شد و تشریح شد. مطالعۀ مغز این بیمار نشان داد که قسمت پایین و چپ بخش جلویی مغز[7] این بیمار آسیب دیده است. بر اساس یافته های خود در رابطه با این بیمار و چند بیمار دیگر، بروکا در سال 1865 اعلام کرد که مرکز "زبان" را در مغز انسان یافته است. این قسمت مغز به نام "قسمت بروکا"[8] شناخته شد. یافته های دکتر بروکا شور خاصی در پزشکان و محققان ایجاد کرد و آنها به تدریج مراکز خاص دیگری را در مغز شناسایی کردند؛ مراکزی مانند مرکز تشخیص اشیاء، مرکز ریاضیات و غیره. مطالعات دقیقتر بعدی نشان داد که فعالیت مراکز فوق را میتوان به جزییات دقیقتری تقسیم کرد. مثلاً نشان داده شد که قسمت بروکا فقط برای تولید کلام به کار میرود و درک سخن و گفتار وظیفۀ قسمتی دیگر از مغز است که به نام کاشف آن ناحیه ورنیکی[9] نام گرفت. بر اساس این مطالعات و مطالعات متعدد بعدی نقشه ای از ارتباط مکانی – عملکردی غشاء خارجی مغز ایجاد شد. این روش بر اساس ایجاد کردن ارتباط بین قسمتهای مختلف مغز و عملکردهای ذهنی – فکری آن منطقه بود و عنوان "ناحیه بندی"[10] به خود گرفت. "ناحیه بندی" مغز به رشد شناخت ما از مغز کمکهای زیادی کرده است.

مطالعات اخیر و تجربیات کلینیکی به تدریج محدودیت این درک ناحیه ای از فعالیت مغز را آشکار کرده است و به نحوی به پوچ گرایی مغزی[11] پایان داد. اساس این پوچ گرایی، همانگونه که اشاره شد، این باور بود که وقتی قسمتی از مغز آسیب دید تلاش برای درمان آن بی فایده است، و فعالیت آن قسمت مغز از دست رفته است و بیمار باید با محدودیت خود کنار بیاید. به طور مثال اگر کسی توموری در قسمت شنوایی خود دارد دیگر توان شنیدن را از دست میدهد و کاری برای آن شخص نمیتوان کرد. و یا اگر کسی به دلیل سکتۀ مغز قسمت حرف زدن خود را در مغز از دست بدهد باید با این ضایعه کنار بیاید و آنرا بپذیرد و دیگر توان حرف زدن نخواهد داشت. باور به این تغییر ناپذیری دستگاه عصبی سه منشاء اصلی داشت:

1- این واقعیت که بیمارانی که آسیب مغزی دیده بودند به ندرت خوب میشدند،

2- باور به اینکه مغز انسان یک ماشین با شکوه است که در ضمن اینکه کارهای فراوانی میکند ماشین نمیتواند رشد بکند،

3- نداشتن ابزار کافی برای دیدن تغییر و رشد سلولی مغز.[12]

تئوری ناحیه بندی مغز و تغییر ناپذیری مغز مشکلی اساسی برای ما ایجاد میکند. اگر این تئوری درست باشد تلاش برای تغییر انسانها عملی پوچ و بی حاصل است. انسانهای فراوانی که برای بهبود خود، به روشهای مختلف، به دنبال راه درمان میکردند وقت خود را بیهوده به هدر میدهند. بر اساس این نظر باید ناتوانیهای روحی و روانی خود و ناهنجاریهای ذهنی خود را آن گونه که هستند بپذیریم و با آن کنار بیاییم. همانگونه که گفتم بر اساس این درک اولیه از تغییر ناپذیری مغز به پوچی میرسیم که ریشه در شناخت محدود ما از ساختار عصبی انسان دارد. ولی آیا چنین درکی از تغییر ناپذیری انسان درست است؟

مسلماً فراوان دیده ایم یا شنیده ایم که انسانهایی دچار بیماریهای غیر قابل درمانی شده اند، از جمله بیماریهای مغزی، ولی به شکل معجزه آسایی بهبود پیدا کرده اند. برای مثال افرادی که دچار سکته مغزی و یا ضربه مغزی شده اند و به مدت طولانی هم در حالت اغما بوده اند ولی به تدریج بهبود پیدا کرده اند و به زندگی عادی خود بازگشته اند. این موارد و موارد بیشمار دیگر نشان دهنده توان مغز و تفکر انسان میباشد. در واقع انسان میتواند بر بسیاری از مشکلات غلبه کند به شرطی که بتوان این نیروی درونی خود را شناسایی کند و از آن برای غلبه بر مشکلات استفاده کند. واقعیت این است که این توان فکری در همه ما وجود دارد، باید آنرا باور کنیم و با پشتکار آنرا در خدمت خود به کار گیریم. بخشی از علت ناتوانی ما ریشه در عدم باور به توان نیروهای درونی ما دارد. باید از این دریای بی پایان توانایی که در درون همه ما است – دریای هوشمندی، خرد و تفکر – در جهت رسیدن به خواسته های خود و خواسته های جامعه انسانی استفاده کنیم. به قول سیاوش کسرایی در شعر فوق العاده اش آرش کمانگیر:

"آری، آری، زندگی زیباست

زندگی آتشگهی دیرنده پا برجاست

گر بیفروزیش، رقص شعله اش در هر کران پیداست

ورنه، خاموش است و خاموشی گناه ماست."

خانمی را در نظر بگیرید که 4-3 کلاس بیشتر سواد ندارد و به دلیل شرایط خاص به کانادا مهاجرت کرده است. طبیعتاً سواد خواندن فارسی و یا انگلیسی را ندارد. برای پیدا کردن راه و مسیر خود دچار مشکل است. ولی به هر شکل ممکن – از طریق نشانه و علامت گذاری- راه خود را پیدا میکند و کارهای خود را به تنهایی انجام میدهد و به قرارهای دکتر خود میرسد و در استقلال کامل زندگی میکند هر چند که این زندگی محدود باشد. خانم دیگری را در نظر بگیرید که دیپلم گرفته است و به همراه خانواده خود به کانادا مهاجرت کرده است او هم انگلیسی چندانی یاد نگرفته است. او برای انجام همۀ کارهای خود به فرزندانش وابسته است. اگر فرزندان اطراف او باشند او را بیرون میبرند و اگر نباشند هیچ کجا نمیرود و به طور مثال قرار دکتر خود را هم از دست میدهد. تفاوت این خانمها در کجاست؟ چرا یکی علیرغم محدودیهای خود روی پای خود می ایستد ولی دیگری خود را وابسته به بچه های خود کرده است؟ چرا خانم دوم همانند خانم اول، از نشانه گذاری استفاده نمیکند تا راه خود را پیدا کند، به قرارهای خود برسد و بعضی کارهای اولیۀ خود را انجام بدهد. به نظر من خانم دوم خود را ناتوان میبیند و در نتیجه ناتوان عمل میکند. خانم اول محدودیهای خود را میداند ولی خود را ناتوان نمیبیند و در نتیجه در استقلال نسبی زندگی میکند. به نظر میرسد درجۀ آزادی انسان تا حد زیادی به نگاه او به مسائل و خود او بستگی داد. در این باره در آینده بیشتر خواهم نوشت.

[1] Work

[2] Desire

[3] Jean- Martin Chorcot

[4] Clinico-anatomical method

[5] Pierre Paul Broca

[6] Tan

[7] Left inferior frontal lobe

[8] Broca’s area

[9] Wernicke’s area

[10] Localization

[11] Neurological nihilism

[12] Norman Doodge. The brain that changes itself, Vikingo 2007

توان مغز، فصل چهارم

2009-08-02T16:34:00.001-04:00

فصل چهارم

نخستین سفرم

باز آمدن بود

آغاز- احمد شاملو

انعطاف پذیری ذهن انسان

انسان را اسیر شرایط اجتماعی – اقتصادی دانسته اند. انسان را اسیر تجارب ناگوار کودکی انگاشته اند. انسان را اسیر غرایز حیوانی و ضمیر ناخودآگاه دانسته اند. انسان را اسیر نیروهای طبیعی و ماوراء طبیعی تصور کرده اند.

زندگی، کار و باورهای باخی ریتا[1] با این تصور های محدود کننده در تضاد است. زندگی باخی ریتا سرشار از تنش و درگیری بود. باخی ریتا در خانواده ای یهود و اسپانیایی به دنیا آمد و در محلۀ برونکس[2] نیویورک بزرگ شد. به دلیل یک بیماری ناشناخته به مدت هشت سال رشدش متوقف شد و وقتی وارد دبیرستان شد تنها 130 سانتی متر قد داشت. هر روز مورد آزار همکلاسیهای بزرگترش قرار میگرفت و از آنها کتک میخورد. دوبار تشخیص سرطان خون به او داده شد و یک بار هم آپاندیسش ترکید و احتیاج به عمل پیدا کرد. علیرغم زندگی در چنین شرایطی باخی ریتا یکی از چهره های برجستۀ علم مغز انسان شد. زندگی باخی ریتا از لحاظهای دیگر هم جالب است. او در زمینه های متعددی مطالعات عمیقی داشت که از جمله شامل پزشکی، دارو شناسی بیماریهای روانی، فیزیولوژی عصبی بینایی و مهندسی پزشکی میباشد. او به پنج زبان صحبت میکرد و در کشورهای مختلفی مثل ایتالیا، آلمان، فرانسه، مکزیک، سوئد و آمریکا به مدت طولانی زندگی کرده بود. علیرغم اینکه با تعداد زیادی از برندگان جایزه نوبل کار کرده است هیچگاه وارد بازیهای سیاسی لازم برای بردن این جایزه نشد. او ابتدا در رشتۀ پزشکی درس خواند و سپس آنرا رها کرد و وارد تحقیقات علوم پایه ای شد. در سن چهل و چهار سالگی دوباره وارد پزشکی شد و دورۀ تخصصی توان بخشی پزشکی را طی کرد.

افکار باخی ریتا با اندیشۀ اکثر همکارانش متفاوت بود. او یکی از پیشگامان درک قدرت انعطاف پذیری مغز[3] میباشد. او میگوید: "ما با مغز خود میبینیم نه با چشمهایمان." ولی مگر ما یاد نگرفته ایم که با چشم ببینیم، با گوش بشنویم و با بینی بو را احساس کنیم؟ او میگوید که چشمهای ما تنها تغییرات انرژی نور را ثبت میکنند و آنرا به مغز منتقل میکند و این مغز است که همه چیز را درک میکند. برای مثال مرد نابینایی را در نظر بگیرید که عصایی در دست دارد و با حرکت عصا و پوست دست تنها فشارهای مختلف را به مغز منتقل میکنند. او میگوید که این مغز است که از این اطلاعات استفاده میکند و درک درستی از محیط اطراف به فرد کور میدهد. افکار نا متعارف باخی ریتا به این موارد محدود نمیشود. او با تئوری ناحیه بندی مغز مخالف است و از اولین کسانی است که تئوری انعطاف پذیری مغز را مطرح کرده است.

طبق تئوری "ناحیه بندی" هر قسمت مغز وظیفۀ مخصوص به عهده دارد و اگر آن قسمت مغز آسیب ببیند آن مسئولیت و عملکرد از دست میرود. مثلاً اگر قسمت حرف زدن مغز آسیب ببیند فرد بیمار دیگر نمیتواند حرف بزند و قدرت حرف زدن را نمیتواند باز یابد. باخی ریتا یک تنه به جنگ این برداشت از عملکرد مغز رفت.

ریشۀ برداشت از مغز

در نوشتۀ قبلی در مورد تئوری "ناحیه بندی"[4] مغز نوشتم. در آن نوشته اشاره کردم که این نظریه در 150 سال گذشته خدمات بزرگی به درک ما از عملکرد مغز کرده است و نظریۀ حاکم بر مطالعات دستگاه عصبی بوده است. بر طبق این نظریه هر قسمت مغز وظیفه خاصی را به عهده دارد و هر عملکرد ذهنی وابسته به سلامت قسمت خاصی از دستگاه عصبی مغز انسان میباشد. به نظر میرسد که این نظر در ابتدا از باور به "همانند ماشین بودن انسان" سرچشمه گرفته باشد. در قرن 16 و به خصوص 17 گالیله نشان داد که سیاره ها وجودهای غیر زنده ای هستند که به وسیله نیروهای مکانیکی (مثل نیروهای جاذبه) در ارتباط با هم هستند. تحت تأثیر تازگی و شگفت انگیزی یافته های گالیله، عده ای این نظر را مطرح کردند که همۀ طبیعت و از جمله انسان هم تحت تأثیر این قوانین فیزیکی حرکت و عمل میکنند. بدن انسان همانند ماشینی در نظر گرفته شد که تحت تأثیر این قوانین فیزیکی همانند یک ساعت به کار مشغول است. با استفاده از این" بیولوژی مکانیکی" ویلیام هاروی که مشغول مطالعه آناتومی حیوانات و انسان بود نحوۀ جریان خون در بدن را نشان داد و مطرح کرد که قلب همانند یک پمپ (یک ماشین ساده) کار میکند. متاسفانه این درک فوق العادۀ هاروی این نظر را که بدن انسان همانند یک ماشین مکانیکی است تقویت کرد. فیلسوف برجستۀ فرانسوی رنه دکارت ادعا کرد که مغز و سیستم عصبی انسان هم همانند قلب به شکل یک پمپ کار میکند. او مطرح کرد که سیستم عصبی ما همانند لوله ای است که از دست و پا ها به مغز راه دارد. او مطرح کرد که وقتی پوست انسان لمس میشود ماده ای در انتهای شبکه های عصبی آزاد میشود و به مغز میرود و درک مغز از آن شیء را ایجاد میکند. عقاید دکارت اساس درک مغز انسان به عنوان یک کامپیوتر بود و در جهت تقویت "ناحیه بندی" قسمتهای مختلف مغز به کار برده شد.[5]

تصور مغز به عنوان یک ماشین این عقیده را تقویت کرد که بدن همانند ماشین از قسمتهای مختلف ساخته شده و هر قسمت عملکرد خاص خود را دارد و اگر یک قسمت آن خراب شود امکان تعمیر آن قسمت برای بدن وجود ندارد.

تئوری "ناحیه بندی مغز" به حواس پنج گانه هم تعمیم داده شد. تئوری حواس پنج گانۀ مغز بر این اساس بود که هر حسی از سلولهای تخصصی خاصی تشکیل شده است که تنها وظیفه ای را که بر عهده آنها قرار داده شده است انجام میدهند. این سیستم های حسی تحریکهای محیطی را از طریق اعصاب مربوطه به قسمتهای تخصصی مغز میفرستند. باور بر این بود که این سلولهای محیطی و قسمت مربوطه در مغز تنها توان انجام کار تخصصی خود را دارند و توان انجام کار سیستم دیگر را ندارند. به طور مثال سلولهای چشم تنها میتوانند نور و رنگ و سایر جنبه های بینایی را از طریق عصب مربوطه به قسمتهای بینایی مغز منتقل کنند. اگر قسمتی از این سیستم بینایی مختل شود، سلولهای دیگر مغزی توان انجام کار سیستم بینایی را ندارند.

پل باخی ریتا که در نوشتۀ قبلی به کارهای او اشاره کردیم به تنهایی به مقابله با این نظریه پرداخت. او بر آن باور بود که دستگاه عصبی انعطاف پذیری خاصی دارد و هنگامی که یک قسمت این سیستم آسیب میبیند، قسمتهای دیگر دستگاه عصبی ممکن است بتوانند وظیفه های جدیدی بر عهده بگیرند و آن کمبود را جبران کنند. این پروسه را جانشینی حسی[6] نامید.

اِسرف آرماگان[7] در ترکیه به دنیا آمد. اسرف که به شکل مادرزادی نابینا بود توان عجیبی دارد. علیرغم نابینایی مادرزادی خود او قادر به نقاشی کردن است و نقاشی او از لحاظ طبیعی بودن از کار هیچ نقاش دیگری کم نمی آورد. او نه تنها رنگها را دقیق نقاشی میکند بلکه حتی نسبت اجزاء مختلفی که در برابر او قرار دارند را درک میکند و در نقاشی خود می آورد. وقتی در زیر ماشینهای دقیق عکس برداری عملکرد مغز فعالیت دستگاه عصبی او بررسی میشود میتوان دید که قسمتهایی که به دلیل کوری او نباید کاری کنند فعال میشوند. قسمتهای بینایی مغز او کاملاً فعال هستند و با فعالیت مغزی کسی که بینایی تمام و کمال دارد فرقی نمیکنند. به نظر میرسد که قسمت بینایی مغز او توانسته است اطلاعات لازم برای "دیدن" را از حواس دیگر بگیرد و محیط را تا حدودی ببیند.

(به خوانندگان عزیز توصیه میکنم که به دیدن این نقاش و دیدنیهای جالب دیگری که در یوتیوب[8] در دسترس هستند توجه کنید. از طریق لینک زیر[9] 10 برنامۀ فوق العاده جالب در مورد چند انسان فوق العاده و نگاه علمی به خارق العاده بودن آنها را میتوانید ببینید.)

سرگذشت اسرف نشان میدهد که قسمت بینایی مغز میتواند از حواسهای دیگر کمک بگیرد و تا حدودی نابینایی مادرزادی این نقاش را جبران کند. مغز اسرف نشان میدهد که مغز انعطاف خاصی دارد و میتواند بعد از آسیب خود را تا حدودی با محدودیتهای موجود تطبیق دهد. در ضمن داستان اسرف نشان میدهد که نگاه انسان به زندگی و توان خود به فرد امکان میدهد از امکانات خود حداکثر استفاده را بکند استعدادهای نهفته خود را شکوفا کند. سهراب سپهری در شعر "سایبان آرامش ما، ماییم" بر این تواناییهای فردی تکیه میکند و اهمیت نوع نگاه انسان را به زندگی نشان میدهد. او در ابتدا تأثیر دوگانگی ها بر انسان را بیان میکند و ما را از سیاه و سفید دیدن زندگی برحذر میدارد.

"در هوای دوگانگی، تازگی چهره ها پژمرد.

بیایید از سایه – روشن برویم."

او سپس بر توان انسانها تأکید میکند و آنها را به تجربه و خطر کردن میخواند. سهراب سپهری میداند که بدون دل به دریا زدن و به دنبال تجربه های تازه رفتن انسان به پرواز در نمی آید و از محدودیتهایی که محیط و شرایط اجتماعی – اقتصادی بر او تحمیل میکند نمیتواند بگریزد.

"شب بوی ترانه ببوییم، چهرۀ خود گم کنیم.

از روزن آن سوها بنگریم، در به نوازش خطر بگشاییم،

خود روی دلهره پرپر کنیم،

نیاویزیم، نه به بند گریز، نه به دامان پناه."

سپهری سپس به بی دردیها میتازد. او میخواهد که ما با لجن مردابها به مبارزه برخیزیم و به آنچنان اوجی از انسانیت برسیم که "آتش را بشوییم" و "قطره را بشوییم"

"و نلرزیم، پا در لجن نهیم، مرداب را به تپش در آییم.

آتش را بشوییم،[10] نیزار همهمه را خاکستر کنیم.

قطره را بشوییم، دریا را در نوسان آییم."[11]

وقتی انسانها به مقابله با دشواریها و سختیها میپردازند و در مقابل آنها تسلیم نمیشوند، وقتی انسانها توان درونی خود را میبینند و از آن برای ساختن جهانی بهتر استفاده میکنند امکان رفتن را برای خود و برای دیگران فراهم میکنند.

"بیایید از شوره زار خوب و بد برویم.

چون جویبار، آیینۀ روان باشیم، به درخت، درخت را پاسخ دهیم.

و دو کران خود را هر لحظه بیافرینیم، هر لحظه رها سازیم.

برویم، برویم، و بیکرانی را زمزمه کنیم."[12]

[1] Bach-y-Rita

[2] Bronx

[3] Brain Plasticity

[4] Localization

[5] نکته جالب این است که عقاید دکارت چندان غلط هم نبود. البته به جای رها شدن یک ماده، هنگام تماس با پوست یک جریان الکتریکی در انتهای شبکۀ عصبی ایجاد میشود که اطلاعات را به مغز منتقل میکند.

[6] Sensory Substitution

[7] Esref Armagan

[8] Youtube.com

[9] http://www.youtube.com/watch?v=L3AgO6H0H98

[10] در نسخه ای که من از اشعار سپهری دارم "بشویم" آمده است که به نظر می رسد غلط چاپی باشد و بشوییم با مفهوم بقیه بیتها همخوانی دارد.

[11] از دوست "مهربانی" که مرا به محتوای این شعر جلب کرد تشکر میکنم.

[12] ص 174-172سهراب سپهری. هشت کتاب. چاپ طهوری، چاپ دهم.سال 1370

توان مغز، فصل پنجم

2009-08-02T16:33:00.001-04:00

فصل پنجم

میان آفتابهای همیشه
زیبایی تو
لنگری ست
نگاهت
شکست ستمگریست
و چشمانت با من گفتند
فردا روز دیگریست
شبانه- احمد شاملو

زبانی که میبیند: در ستایش توان مغز
در نوشتۀ قبلی اشاره ای به کارهای باخی ریتا، پزشک و محقق اسپانیایی اصل که در آمریکا زندگی و کار میکرد، کردم. کار عملی و کشفیات باخی ریتا جنبۀ شخصی برجسته ای دارد. شاید ریشۀ درک او از عملکرد فعال و منعطف مغز در این تجربۀ شخصی او نهفته باشد. پدر باخی ریتا شاعر و محقق اسپانیایی بود که در سال 1959 سکته مغزی شدیدی داشت که باعث فلج صورت و بدن او شد. او نمیتوانست برود و توان صحبت کردن را هم از دست داد.
به باخی ریتا و برادرش که روانپزشکی در کالیفرنیا است گفته شد که امید بهبود برای پدر آنها وجود ندارد و او باید به سرای ناتوانان منتقل شود. برادر باخی ریتا سعی کرد که برنامۀ درمانی برای پدرش ترتیب بدهد تا توان او بالا برود ولی در هیچ بیمارستانی برنامه ای طولانی تر از چهار هفته ارائه نمیشد چرا که باور عمومی سیستم پزشکی این بود که بیمارانی که دچار سکته مغزی شدید شده اند امکان بهبود چندانی ندارند. وقتی بعد از چهار هفته پدر باخی ریتا از بیمارستان مرخص شد نمیتوانست به تنهایی به توالت برود، به تنهایی حمام کند و یا حتی به تنهایی از تختخواب خود بیرون برود.
دکتر جرج باخی ریتا، برادر پال، نا امید نشد و تصمیم گرفت که مسولیت پدر خود را به عهده بگیرد. در آن مراحل اولیۀ بعد از سکته مغزی پدرشان به زحمت میتوانست روی چهار دست و پا حرکت کند. آنها توانستند با تشویق مداوم پدرشان را از روی چهار دست و پا راه رفتن به حرکت با کمک دیوار و غیره وادارند. وقتی برای اولین بار پدرشان موفق شد چهار دست و پا به حیاط خانه شان برود آنها با اعتراض همسایگانشان مواجه شدند که اعتقاد داشتند آنها دارند پدرشان را مورد آزار و اذیت قرار میدهند. همسایه ها میگفتند مجبور کردن یک استاد دانشگاه به راه رفتن مثل یک سگ مناسب نیست و خوبیت ندارد. خوشبختانه هیچکدام از برادرها به حرفهای دیگران گوش نکردند و به تمرین مرتب با پدرشان ادامه دادند. بیشتر تمرینهای آنان بازیهای بچه گانه بود. از نظر عملی پدر آنها به بچه ای بدل شده بود که توان روی پای خود ایستادن نداشت. آنها میخواستند همانگونه که به بچه ها راه رفتن می آموزند به پدرشان استقلال حرکتی را یاد بدهند. آنها سعی کردند هر عمل روزانه ای را به صورت ورزش و تمرین درآورند و پدرشان را درگیر همۀ فعالیهای روزمره بکنند. با این تمرینهای مداوم پدر آنها به تدریج بهبود یافت. برنامه های درمانی چند ساعت در روز طول میکشید و به تدریج باعث شد که پدر باخی ریتا از روی دست و پا رفتن به حرکت روی زانو برسد و بعد هم توانست روی پاهای خود حرکت کند.
همانگونه که اشاره شد محدودیتهای پدر باخی ریتا تنها محدود به ناتوانی حرکتی و عضلانی نبود و او توان صحبت کردن هم نداشت. نا توانی گفتاری این استاد دانشگاه هم با تمرینهای مشابه بهبود یافت. توان او به حدی رسید که در سن 68 سالگی او دوباره به تدریس تمام وقت در کالج شهر نیویورک برگشت. او در 70 سالگی برای کار تدریس به سانفرانسیسکو رفت و دوباره ازدواج کرد و زندگی پر از شور و حرکت و فعالیتی داشت. در نهایت هفت سال بعد از آن سکته مغزی و بعد از زندگی پر شور و پر حرکت پدر باخی ریتا در سن 72 سالگی هنگامی که در بوگوتای کلمبیا به ارتفاعات بلند کوهستانی صعود کرده بود دچار حملۀ قلبی میشود و میمیرد.
خدمت پدر باخی ریتا به بشریت بعد از مرگ او هم ادامه یافت. هنگام مرگ او هنوز دستگاههای تصویرگیری از مغز همانند کت اسکن و ام آر آی ابداع نشده بودند و تنها راه دیدن شدت ضایعه به مغز تشریح بدن بود. هر دو پسر به این امر رضایت دادند و چند روز بعد دکتر مری چین اگولار به پال تلفن میکند و گفت که میخواهد که پال فوراً به دیدن او برود. دکتر مغز تشریح شدۀ پدر را به پال نشان میدهد و به ضایعۀ بزرگی که در نتیجۀ حملۀ مغزی هفت سال پیش رخ داده بود اشاره میکند. او اشاره میکند که ضایعه مغزی هیچگاه تغییری نکرده بود و بهبود نیافته بود. هنگامی که پل به مغز تکه تکه شدۀ پدرش و آسیب شدید وارد شده به آن مینگریست دچار حالت عجیبی شده بود و با خود فکر میکرد که چگونه پدرش توانسته است علیرغم چنین ضایعۀ بزرگ مغزی عملکرد خود را باز یابد.
وقتی پال با دقت بیشتری به آسیبهای وارده به مغز پدرش نگریست متوجه شد که بیشتر آسیب به قسمتهای پایه ای مغز وارده شده است؛ قسمتی که رابط بین نخاع و غشاء خارجی مغز است. محل ضایعه توضیح دهنده شدت فلج پدرش بود. تمام شبکه های عصبی دستها و پاها از مسیر این قسمت پایه ای مغز به غشاء مغز میرسد و آسیب به این قسمت مغز باعث فلج چهار دست و پا میشود. مسئله مهمتر در ذهن پال باخی ریتا این بود که مغز پدرش چگونه توانسته بود سازماندهی جدیدی ایجاد کند و راههای ارتباطی جدیدی بین نخاع و غشاء مغز ایجاد کند. اکنون که پال شدت ضایعه را دیده بود اهمیت بیشتری برای بهبود پدرش قائل شد. در واقع او شاهدی پیدا کرده بود بر این مدعا که حتی بعد از ضربه های شدید، مغز امکان بازیابی خود را دارد. این فکر با برداشت قبلی دانشمندان که مغز توان رشد و بازسازی ندارد در تضاد آشکار بود.
پال به بررسی نوشته های پیشینیان پرداخت و متوجه شد که حتی در سال 1915 روانشناسی آمریکایی به نام شپرد فرانتس در گزارشهایی نشان داده بود که بیمارانی بعد از فلج بودن بیست ساله بهبود یافته اند.
این یافته ها باعث شد که باخی ریتا تصمیم به تغییر حرفۀ خود بگیرد. در 44 سالگی به رشتۀ پزشکی برگشت و وارد رشتۀ تخصصی مغز و اعصاب و توان بخشی شد.
مطالعات باخی ریتا نشان میدهد که بیماران برای بهبود یافتن باید قصد و ارادۀ بالایی داشته باشند، و باید دست به تمرینهایی بزنند که شرایط روزانه زندگی را به یاد میآورد. در برخورد با برداشت و برخوردهای سنتی با بیماران سکته ای که برنامۀ آموزشی آنها بعد از چند هفته قطع میشد، باخی ریتا برنامه هایی ایجاد کرد تا به مدت طولانیتری به بیماران کمک کند. او در کار خود به درمان بیمارانی پرداخت که به ضایعات جدی دستگاه عصبی دچار بودند و سعی کرد با تشویق و تمرینات مداوم شرایط آنها را بهتر کند. او بازیهای کامپیوتری درست کرد که به کسانی که دچار فلج دست شده بودند امکان استفاده مجدد از بازوهایشان را میداد.
در اوایل سالهای 1960 باخی ریتا در آزمایشگاهی در آلمان کار میکرد. تجارب او در آنجا هم تأثیر مهمی در کشفیات بعدی او داشت. در یکی از آزمایشها او به "ناحیه بندی دو گانه" مغز دست یافت. داستان بدین قرار بود که اعضای تیم تحقیقاتی در حال تحریکات الکتریکی قسمت بینایی سگی بودند که به شکل تصادفی پای سگ لمس شد. لمس پای سگ تحریک الکتریکی قابل توجهی در قسمت بینایی سگ ایجاد کرد. مطالعات بیشتر نشان داد که قسمت بینایی مغز نه تنها هنگام دیدن اجسام فعال میشود بلکه به اشیاء لمس شده و صداهای شنیده شده هم واکنش نشان میدهد. این آزمایش باعث شد که به جای نظریۀ "تک حسی" بودن اعضای حسی بدن و قسمتهای حسی مغز نظریۀ "چند حسی" این اعضا و قسمتهای مغز مطرح بشود. به عبارت دیگر قسمتهای حسی بدن توان انتقال احساسات متفاوت را دارا میباشند و قسمتهای حسی مغز توان درک انتقالهای حسی متفاوت را دارا میباشند.
چند سال بعد، در سال 1969، باخی ریتا و همکارانش مقاله ای در مجلۀ معتبر علمی "طبیعت" چاپ کردند. در این مقاله وسیله ای توصیف شده بود که میتوانست به کسانی که کور مادرزاد بودند کمک کند که ببینند. مقاله همراه عکسی بود که دستگاهی را که بی شباهت به صندلی دندانپزشکی نبود نشان میداد. فردی که از هنگام تولد نابینا بوده در روی این صندلی مینشست و با دوربینی که در جلوی او بود صحنۀ جلوی خود را میکاوید. دوربین فیلمبرداری بر اساس اشیای مقابل خود علایم الکتریکی را به کامپیوتر میفرستاد و کامپیوتر به نوبۀ خود این علایم الکتریکی را به ارتعاشی تبدیل میکرد و آنرا به یک صفحۀ فلزی که به پوست بدن فرد نابینا وصل بود انتقال میداد. این دستگاه فلزی بر اساس علایم الکتریکی که کامپیوتر دریافت میکرد تحریک های لرزشی را به پوست فرد نابینا میفرستاد.
این دستگاه به نحوی تنظیم شده بود که قسمتهای تاریک لرزش بیشتر تولید میکرد و قسمتهای روشنتر لرزشی در پوست ایجاد نمیکرد. این دستگاه حسی – بینایی به فرد نابینا امکان میدهد که سایه ها و صورتها را تشخیص دهد و بتواند تشخیص دهد چه اشیایی نزدیکتر هستند و کدام دورتر میباشند. بیمارانی که این دستگاه را در آن سالهای دور استفاده کردند میتوانستند اشیاء را تشخیص بدهند و حتی تصاویر را ببینند. تواناییهای این بیماران به آنجا رسید که اگر کسی توپی را به طرف دوربین پرتاب میکرد آنها میتوانستند آن را ببینند و خود را عقب بکشند تا توپ به آنها نخورد. یعنی مغز آنها توانسته بود از طریق تصویر دو بعدی دوربین و تحریکهای پوستی فضای سه بعدی خارج را ببیند. این بیماران با تمرین میتوانستند مشاهدات زیر را بیان کنند: "نگاه کن بتی آنجا است. امروز موهاشو نبسته است و عینکش را هم نگذاشته است. دهانش باز است و دست راستش را پشت سرش گذاشته است."
باخی ریتا از یک فاجعه در زندگی خود –سکته مغزی پدرش- به دو یافته بسیار با ارزش رسید: توان انسان برای مقابله و تغییر، و امکانات بی انتهای مغز.
سهراب سپهری در شعر "شکست کرانه" به این نکته اشاره میکند که سختیهای زندگی هدایای ناشناخته ای بر دامان انسانند:

"انگشتانم برنده ترین خار را مینوازد.
لبانم به پرتو شوکران لبخند میزند.
این تو بودی که هر وزشی، هدیه ای ناشناس به دامنت میریخت؟"

هدیه به دامان بسیاری از انسانها افتاده بود، تنها نیوتون بود که از سیبی که به دامنش افتاد استفاده کرد و نیروی جاذبه را کشف کرد. انسان هوشیار حتی از گزش مارها هم استقبال میکند زیرا از سختیهای زندگی درسهای فراوان میتوان گرفت.

"گفتی نهال از طوفان میترسد.
و اینک بیایید – نورسته ترین نهالان!
که تهاجم بر باد رفت.
سیاه ترین ماران میرقصند.
و برهنه شوید، زیباترین پیکرها!
که گزیدن نوازش شد."

برگردیم به داستان باخی ریتا که گزیدن سرنوشت برایش نوازش شد. باخی ریتا ادعا میکند که: "ما با مغز خود میبینیم البته، نه با چشمهایمان." او بر این باور است که پوست انسان همانند شبکۀ چشم میتواند "تصویر اشیاء" را در خود شکل بدهد. مشکل فقط این نیست که آیا پوست میتواند تصویر اشیاء را در خود بگیرد یا نه. حتی اگر بپذیریم که چنین چیزی ممکن است مغز هم باید بتواند این اطلاعات نوع جدید را بخواند و از آنها کشف رمز کند. مغز باید توان یادگیری بررسی این اطلاعات تازه را داشته باشد. قسمتی از مغز که اطلاعات حسی را تفسیر میکرد حالا باید اطلاعات بینایی را تفسیر کند و این تغییر برای مغز جهش بزرگی است. این توان انطباق، از نظر باخی ریتا، نشانه انعطاف پذیری و توان تغییر مغز است. این باور به انعطاف پذیری مغز در مقابل تئوری "یک ناحیه، یک عملکرد" قرار داشت که سالیان سال باور اساسی صاحب نظران عملکرد مغز بود. از نظر انسانهایی عادی، حکایت باخی ریتا نشانۀ توان انسان برای غلبه بر دشواریها است، حکایت امید و نقش امید در بهبود زندگیها است، حکایت مبارزۀ انسان برای زندگی بهتر است، نه تنها برای خود که برای همۀ انسانها زیرا که "فردا روز دیگریست."

توان مغز، فصل ششم

2009-08-02T16:31:00.002-04:00

فصل ششم

با چه عشق و چه به شور

فواره های رنگین کمان نشا کردم

به ویرانه رباط نفرتی

که شاخساران هر درختش

انگشتی ست که از قعر جهنم

به خاطره ای اهریمنشاد

اشارت میکند

سرود پنجم- احمد شاملو

نحوۀ عملکرد سیستم عصبی

درک روز افزون ما از آناتومی مغز و فیزیولوژی دستگاه عصبی به درک جدید ما از"انعطاف پذیری مغز" کمک میکرد. همه ما میدانیم که نحوۀ عملکرد حس بینایی، شنوایی، لامسه و بویایی متفاوت است. ولی ریشۀ این تفاوت در کجاست؟ چگونه مغز میتواند تفاوت تحریکهای حسی مختلف را تشخیص دهد؟ از اوایل قرن نوزدهم بحث در این مورد موضوع مورد توجه بسیاری از محققان بود. بعضی از محققان بر این باور بودند که همۀ عصبهای انسان انرژی را منتقل میکند و تفاوت بین حسهای مختلف "میزان" متفاوت انرژی موجود در آن حس خاص میباشد. آنها بر این باور بودند که چشم میتوانستند نور را حس کند زیرا که نسبت به پوست عضو بسیار حساستر و ظریفتری میباشد. بعضی محققان دیگر بر این باور بودند که هر حسی انرژی متفاوتی را که خاص همان حس است منتقل میکند و عصبهای یک حس نمیتوانند تحریکهای حس دیگر را منتقل کنند. در سال 1826 ژوهانس مولر[1] "قانون انرژی مشخص اعصاب" را مطرح کرد. او اضافه کرد که به نظر میرسد اعصاب هر حس فقط توان درک یک نوع حس را دارند و توان درک تحریکهای حس دیگر را ندارند. در نتیجه اعضای یک حس نمیتوانند جایگزین حس دیگر بشوند و یا عمل حس دیگر را تقبل کنند.[2] یکی از شاگردان ژوهانس مولر مطرح کرد که اگر با عمل جراحی میتوان عصب بینایی و عصب شنوایی را به هم وصل کرد پس باید بتوانیم صدا را ببینیم و رنگ را بشنویم.

البته با رشد علم و مطالعات 150 سال گذشته درک ما از عملکرد سیستم عصبی دقیقتر شده است. مثلاً ما میدانیم که گیرنده های حسی منبع انرژی خارجی را (صدا، نور، فشار فیزیکی و غیره) را تبدیل به جریانهای الکتریکی میکنند و آن جریانهای الکتریکی از طریق اعصاب مختلف به مغز منتقل میشوند. این جریانهای الکتریکی زبان مشترک مغز میباشد. به عبارت دیگر صدا، نور، بو، فشار و غیره همه به جریانهای الکتریکی بدل میشوند. این درک جدید از سیستم عصبی این امکان را به وجود آورد که از سیستم عصبی یک حس مثلاً بینایی برای کمبود سیستم حس دیگر مثلاً شنوایی استفاده شود. به عبارت دیگر یک سیستم حسی میتواند کار سیستم حسی دیگر را انجام بدهد.

مطالعه ساختار مغز هم شباهت فوق العاده قسمتهای مختلف مغز را نشان داد. به طور مثال ورنون مونت کسل[3] نشان داد که غشاء خارجی مغز در قسمتهای بینایی، شنوایی و حسی یک ساختار سلولی شش لایه ای مشابه دارد. باخی ریتا که در مقالات قبل به کارهای او اشاره کرده ام از این مطالعات نتیجه گرفت که هر قسمت مغز، به دلیل این شباهت ساختاری و شباهت روش انتقال تحریک عصبی، باید بتواند هر مسولیتی را از لحاظ درک حسهای مختلف به عهده بگیرد. برای ثابت کردن این موضوع دانشمندان تکه های از غشاء بینایی مغز را برداشته و آنرا به قسمتهای حسی مغز پیوند زدند. این دانشمندان متوجه شدند که سلولهای بینایی میتوانند تحریکهای لمسی را درک کنند.[4]

در یک مطالعۀ فوق العاده مریگانکا سور[5] عصب بینایی[6] یک نوزاد را به قسمت شنوایی مغز او متصل کرد. با مطالعۀ تحریکهای عصبی مغز این حیوان مرینگانکاسور نشان داد که حیوان میتواند ببیند و عمل تحریک مغز در واقع در قسمت شنوایی مغز رخ میدهد. یعنی قسمتی از مغز که وظیفه درک داده های صوتی را داشت تغییر وظیفه داده و به بررسی داده های بینایی پرداخته است.

درک غالب دانشمندان از مغز، همانگونه که اشاره شد، این بود که نور و رنگ و سایر تحریکهای بینایی به قسمت بینایی مغز میرود و تحریکهای صوتی به قسمت شنوایی مغز منتقل میشوند و در قسمتهای مربوط به خود درک میشوند. این مطالعه بسیاری از شکاکان انعطاف پذیری مغز را قانع کرد و ثابت کرد که مغز انعطاف پذیری قابل توجهی دارد. این مطالعات درک دقیقتری از فعالیت مغز و امکانات مغز فراهم کرد.

این مطالعات و تحقیقات درک فعالانه تر و امیدوارانه تر و آینده نگرانه تری از مغز انسان و توان مغز انسان ارائه داده است. این شناخت نوین این پیام را به دنبال داشته است که با تلاش و روشهای درست میتوان توان مغز را بالا برد. امیدوارانه زیرا این امید را میدهد که یک مشکل، یک سکته، یک ضربه فیزیکی به مغز الزاماً پایان کارخلاقیت و فعالیت مفید انسان نیست و او میتواند با تداوم و پشتکار تواناییهای خود را باز بیابد. آینده نگر زیرا امکانات جدیدی برای کمک به انسانهای آسیب دیده در پیش پای محققان قرار میدهد.

مطالعاتی که تا کنون به آن اشاره کردم فوائد عملی فراوانی برای بیماران متعددی داشته است. به طور مثال بعضی از بیماران دچار سرگیجه دائم هستند و فکر میکنند دائم در حال افتادن میباشند. این بیماران توان حفظ تعادل خود را ندارند. معمولاً علت عدم تعادل این بیماران ناتوانی قسمت گوش درونی[7] آنها است که وظیفه حفظ تعادل را به عهده دارد و دچار مشکل شده است و به خوبی کار نمیکند. مشکل ناتوانی حفظ تعادل آنچنان ویران کننده است که بسیاری از بیمارانی که چنین ناتوانی دارند دست به خودکشی میزنند. در اینجا قصد توضیح نحوۀ فعالیت سیستم حفظ تعادل بدن را ندارم. فقط اشاره میکند که این سیستم به وسیلۀ دستگاه بسیار ظریفی که در گوش درونی قرار دارد اطلاعات ضروری که موقعیت بدن را در فضا تعیین میکند را به مغز انسان میرساند. برای حفظ تعادل مغز به اطلاعات بینایی هم نیاز دارد تا جایگاه ما را در فضا و در رابطه با محیط تعیین کند. اطلاعاتی که از مفاصل ما به مغز میرسد هم در این مجموعه اطلاعاتی نقش مهمی بازی میکند. مغز از تمامی این داده های حسی استفاده میکند و تعادل انسان را هنگام فعالیتهای مختلف روزانه مثل دویدن، ایستادن و غیره حفظ میکند. این کار از طریق ابلاغ دستورات لازم به عضلات بدن صورت میگیرد. درک انعطاف پذیری مغز برای این بیماران امید درمان ایجاد کرده است. باخی ریتا کلاهی ابداع کرده است که الکترودی به آن وصل است. این الکترود را در داخل دهان و در تماس با زبان قرار میدهند. در کلاه گیرنده ای است که حرکت در دو جهت را ثبت میکند. این اطلاعات به وسیله کامپیوتر نقشه ای ایجاد میکند که روی مانیتور کامپیوتر می افتد. همان نقشه به وسیلۀ الکترود به زبان فرد بیمار منتقل میشود. از این طریق فرد میتواند جایگاه خود را در فضا ثبت کند و رابطه ی خود را در فضای سه بعدی بداند. ولی همانگونه که اشاره شد این اطلاعات نه از طریق گوش درونی بلکه از طریق زبان به مغز منتقل میشود. این آزمایش نه تنها انعطاف پذیری دستگاه عصبی را نشان میدهد بلکه ثابت میکند که میتوان از این انعطاف پذیری برای درمان ناتوانیها و بیماریهای سیستم عصبی و مغز انسان هم استفاده کرد. بعضی از بیمارانی که از این دستگاه استفاده کرده اند به زندگی طبیعی برگشته اند و نه تنها دچار مشکل تعادل نیستند بلکه به ورزش و رقص و لذت بردن از زندگی ادامه میدهند.

ناسا[8] از باخی ریتا خواست که دستکش حساسی برای فضانوردان تهیه کند. دستکشهای موجود آنچنان ضخیم بودند که به فضا نوردان امکان لمس اشیاء کوچک را نمیدادند. باخی ریتا گیرنده های الکتریکی بر روی دستکش جا سازی کرد که تحریکهای الکتریکی را به دست منتقل میکردند. این ابداع به فضانوردان امکان میداد که تماس کوچکترین شیئ به دستکش را احساس کنند. باخی ریتا از این هم فراتر رفت و سعی کرد دستکشی بسازد که به بیمارانی که پوست آنها احساس خود را کاملاً از دست داده بود، مثل جزامیان، کمک کند. این دستکشها میتوانند تحریکهای الکتریکی حاصل از برخورد با اشیاء را در محیط به قسمتهای عمقی و سالم پوست منتقل کنند و امکان حس اشیاء را فراهم بکنند. در همین چهارچوب او سعی کرد دستکشی بسازد که به نابینایان امکان خواندن کامپیوتر را بدهد.

خوانندگانی که در این نوشته و نوشتۀ هفتۀ گذشتۀ شهروند با کارهای باخی ریتا آشنا شدند مسلماً موافقت خواهند کرد که این موفقیتهای این دانشمند به نحوۀ تفکر او وابسته بود. باخی ریتا به توان انسان و توان خود باور داشت و میدانست که با کوشش و تلاش میتوان بر محدودیتهای محیط تا حد زیادی غلبه کرد. باخی ریتا به این گفتۀ سوفوکل در آنتیگون که "شگفتیهای جهای بیشمارند، اما هیچ یک به عظمت شگفتی انسان نیست" باور داشت. در همۀ ما نیروهای بالقوه و ذاتی فراوانی وجود دارند که متاسفانه اکثر ما این تواناییهای بالقوه را به فعل در نمی آوریم و اسیر محیط خود میمانیم. اگر میخواهیم از این نیروهای درونی خود استفاده کنیم، اگر میخواهیم در جامعه نقش فعالتری داشته باشیم باید نحوۀ تفکر خود را تغییر دهیم. به قول سهراب سپهری:

"چشمها را باید شست

جور دیگر باید دید."

و چرا این گونۀ دیگری نگریستن موثر است؟

سهراب سپهری در "صدای پای آب"[9] تصاویر جالبی از انسانهایی که نگاه محدود به زندگی دارند را ارائه میکند:

"در چراگاه "نصیحت" گاوی دیدم سیر.

...

قاطری دیدم بارش "انشاء"

اشتری دیدم بارش سبد خالی "پند و امثال"

...

من قطاری دید، فقه میبرد و چه سنگین میرفت.

من قطاری دیدم، که سیاست میبرد و (چه خالی میرفت)."

با تغییر تفکر، نگاه انسان به دنیا، انسانها و مسائل و مشکلات متفاوت خواهد بود. انسان توان زندگی کردن را فرا میگیرد.

"هر کجا هستم، باشم،

آسمان مال من است.

پنجره، فکر، هوا، عشق، زمین مال من است.

چه اهمیت دارد

گاه اگر میرویند

قارچهای غربت؟"

[1] Johannes Muller

[2] J. Muller. 1838. Printed in: Norman Doidge. The Brain that charge itself. Page 325-326

[3] Vernon Mont Kessel

[4] J. Haukins & S. Blakeslee. 2004. On Intelligence. New York Times Books, Henry Holt & Co. Page 54

[5] Mriganka Sur

[6] Ferrer

[7] Vestibular apparatus

[8] NASA

[9] سهراب سپهری. هشت کتاب. چاپ کتابخانه ظهوری، 1370. ص 299-271

مصاحبه: آسیب‌های روحی زنان مهاجر

2009-07-29T14:30:00.001-04:00

آسیب‌های روحی زنان مهاجر
فریبا صحرایی

شاید آشناترین فرد به مسایل و مشکلات زنان مهاجر ایرانی یک پزشک متخصص و یا به عبارتی روانپزشک ایرانی باشد که از سالیان دور در شهر تورنتو با پرونده های ده ها و صدها مهاجر سر و کار داشته باشد.
دکتر عباس آزادیان، روانپزشک ایرانی مقیم کانادا که تا به حال چندین مطالعه و تحقیق بر روی آسیبهای روحی بعد از مهاجرت انجام داده است، میزان بالای طلاق را در خانواده های مهاجر ایرانی از مسائلی میداند که در نهایت عوارض گریبان گیر زنان میشود. انگار اینجا هم خشونتهای خانگی سایه سنگین خود را بر کانون خانواده حفظ کرده است و در کنار همه اینها فقر و درآمدهای پایین به ویژه در سالهای بعد از مهاجرت زمینه ساز بروز ناراحتی روانی و اضطراب و افسردگی در آنان میشود.
آنچه در پی می آید، حاصل گفت و گوی ما با دکتر آزادیان است:

بعد از مهاجرت معمولا خانواده‌ها و بویژه زنان با تغییرات و گاه چالشهایی رو به رو میشوند که آثار روحی خاصی بر آنها میگذارد. اساساً مهمترین آسیبهای مهاجرت در این زمینه به نظر شما چیست؟
در مجموع مهاجرت، تجربه مثبتی است. شرایط و امکاناتی که برای زنان پیش می آید، برای خیلی از آنها مفید است. یافتن خودشان، دیدن تواناییهای خودشان و نظایر آن میتواند تجربه را مثبت کند.
البته این به آن معنی نیست که مشکلات نخواهند داشت. من مطالعه ای انجام دادم در رابطه با طلاق در بین ایرانیان در شهر تورنتو و حاصل واقعاً تعجب آور بود. 56 درصد از مراجعه کنندگان به من طلاق گرفته بودند.
حتی نسبت به میزان طلاق در کانادا که حدود 35 درصد است، این آمار خیلی زیاد است. وقتی که در یک خانواده طلاق پیش می آید مشکلات اقتصادی هم پیش می آید و زن مجبور میشود که فشار زیادی را تحمل کند. تن به کارهای سخت بدهد و همیشه نگران مسائل مالی باشد. مریضی دارم هر بار که می آید پیش من گریه میکند و میگوید در ایران اصلاً از لحاظ مالی نگرانی نداشت، اما اینجا مجبور شده برای این که یک حداقل درآمدی داشته باشد مجبور شده جایی کار کند که شش تا هشت ساعت سر پا کار کند.

آیا هیچ مطالعه ای در مورد خشونت در خانواده های ایرانی داشتید؟
به نظر می آید که هنوز حتی در کشورهای غربی زنان مورد خشونت قرار میگیرند. در مطالع دیگری بر روی خانمهایی که به مطب من مراجعه میکنند 100 درصد افراد شاهد خشونت در زندگیشان بودند و متاسفانه حدود 55 تا 60 درصد آنها مورد خشونت قرار گرفتند. این جای تاسف دارد که خشونت به مقدار کمتر، ولی به هر حال در مهاجرت هم ادامه پیدا میکند و مسلماً عوارض روحی و روانی خود را دارد، ضمن این که اینجا عوارض قانونی خودش را هم دارد.

خشونت در این مطالعه شامل چه مواردی میشود؟
خشونت در این مطالعه به سه دسته تقسیم شده است. در مورد خشونت فیزیکی و روحی و آزارهای جنسی از آنها پرسیدم. مثلاً هر رفتاری که شامل هل دادن، لگد زدن، تف انداختن، کشیدن، چنگ زدن و مثل آن باشد جزو خشونت حساب میشود. ما خشونت با استفاده از سلاح هم داریم مثل استفاده از چاقو.

یعنی هنوز در خانواده های ایرانی بعد از مهاجرت هم خشونت وجود دارد؟ این ناشی از چیست؟
بله، خشونتهای فیزیکی در مهاجرت هم ادامه پیدا میکند. همه این مثالهایی که می آورم مربوط به بیمارانی است که به من مراجعه میکنند. موارد زیادی بوده که سر و صدای زن و مرد آنقدر بالا گرفته که همسایه های پلیس را خبر کردند و آثار کتک روی بدن زند دیده شده است.
در واقع شما هم نمیتوانید سوار هواپیما شوید و فقط با خروج از مملکت و رفتن به یک کشور دیگر، یک دفعه عوض شوید و به یکباره آن رفتاری را که با آن بزرگ شده اید کنار بگذارید. این زمان میبرد و آموزش نیاز دارد تا آن را از یاد ببرید. واقعاً نمیتوانیم یک عامل را تنها عامل خشونت بدانیم. مجموعه ای عوامل هست که باعث بروز رفتار خشونت آمیز میشود.